༄༅།།ཆུ་ཆེན་ཕྱོགས་སུ་གཡུལ་འཁྲུག་ཐེངས་གཉིས་བྱུང་བའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས་ལ་དཔྱད་པ།
2016年06月28日   来源:阿坝《藏学研究选编》   

རིན་ཆེན་ལྷ་མོ།
 
【ནང་དོན་གནད་བསྡུས】ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་ནི་བོད་ཁུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་གནད་དོན་གལ་ཆེན་ཡིན་ཞིང་། དེའི་འབྱུང་རྐྱེན་དང་མཇུག་འབྲས། ཕྱི་རབས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་ལ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ལམ་ནས་དཔྱད་རིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ། དོན་གནད་འདིའི་སྐོར་ལ་བོད་ཡིག་གི་ལམ་ནས་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་པའི་གྲུབ་འབྲས་ཤིན་ཏུ་དཀོན་པས་ན། རྩོམ་ཡིག་འདིར་དངོས་ཡོད་དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ་གཞིར་བཟུང་ཐོག རྒྱལ་རོང་ཡུལ་གྱི་ས་གནས་དཔོན་རིམ་ཁག་གི་གནས་སྟངས་གཞིར་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་རྒྱབ་ལྗོངས་དང་། དམག་འཁྲུག་གི་འབྱུང་རྐྱེན། དེའི་བྱུང་རིམ། དེ་ལས་བྱུང་བའི་ཕྱི་བཞག་གི་ཤུགས་རྐྱེན་སོགས་ལ་ཁྱོན་ཡོངས་ནས་དངོས་དོན་དང་མཐུན་པར་དབྱེ་ཞིབ་བྱས་ཡོད།
【བརྡ་ཆད་གཙོ་བོ】ཆུ་ཆེན་གཡུལ་འཁྲུག  རྒྱལ་རོང་།  གོང་མ་ཆན་ལུང་།
ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་ནི་བོད་ཁུལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་གནད་དོན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེའི་འབྱུང་རྐྱེན་དང་མཇུག་འབྲས། ཕྱི་རབས་ཀྱི་ཤུགས་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་ལ་ལོ་རྒྱུས་རིག་པའི་ལམ་ནས་དཔྱད་རིན་ཤིན་ཏུ་ཆེ། ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་བྱུང་བ་དེས་བོད་ཁུལ་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་རྒྱལ་རོང་ས་ཆའི་གནས་བབས་ལ་གཡོ་འགུལ་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་གོང་མ་ཆན་ལུང་གིས་སི་ཁྲོན་བོད་ཁུལ་གྱི་སྲིད་ལུགས་ལ་ཡང་བསྒྱུར་བཅོས་མངོན་གསལ་ཅན་ཁག་ཅིག་བཏང་ཡོད་པས་ན། རྩོམ་ཡིག་འདིར་དེའི་སྐོར་གྱི་གནད་དོན་ཁག་ཅིག་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱེད་འདོད་པ་ཡིན།
གཅིག  རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་བྱུང་རབས།
རྒྱལ་རོང་ཞེས་པ་འདི་ཤར་རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་ཞེས་པའི་བསྡུས་ཚིག་ཡིན་ཞིང་། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཚགས་《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》དང་《རྡོ་རིང་པཎྚིཏའི་རྣམ་ཐར》《རིག་འཛིན་ཚངས་དབྱངས་རྒྱ་མཚོའི་གསང་བའི་རྣམ་ཐར》ཀུན་གྲོལ་གྲགས་པས་མཛད་པའི་《བོན་གྱི་བསྟན་འབྱུང》སོགས་སུ་ཚ་ཁོ་ཞེས་བཀོད་ཡོད། 《བཀའ་ཆེམས་ཀ་ཁོལ་མ》ཡི་ཁྲོད་དུ་བློན་ཆེན་མགར་རྒྱ་ནག་ནས་བོད་ལ་ཡོང་བའི་ལམ་བར་དུ་རྒྱལ་རོང་ལ་སླེབས་ཚུལ་གླེང་སྐབས་དང་། ཐུའུ་བཀྭན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས་མཛད་པའི་《ལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེའི་རྣམ་ཐར》དང་ཉང་ཉི་མ་འོད་ཟེར་གྱིས་བརྩམས་པའི་《ཆོས་འབྱུང་མེ་ཏོག་སྙིང་པོ་སྦྲང་རྩིའི་བཅུད》སོགས་སུ་རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་ཞེས་བྱུང་བ་སོགས་དོན་ལ་དེ་གཉིས་ས་ཆ་གཅིག་ཏུ་གོ་བ་ཡིན། ཐ་སྙད་རིག་པའི་ལམ་ནས་དབྱེ་བསྡུར་བྱས་ན། རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཁྲོད་ཀྱི་ཚ་བ་རོང་དང་ཚ་ཁོ་ཞེས་པའི་ཚ་ཡིག་གཉིས་ནང་དོན་གཅིག་ཏུ་འགྲོ་ཞིང་། གཉིས་ཀས་ཚ་བ་རོང་སྟེ་ཞིང་ལས་གཙོ་བོར་བྱེད་པའི་བོད་ཤར་རྒྱུད་ཀྱི་ཚ་བ་ཅུང་ཆེ་བའི་རོང་ཁུལ་བསྟན་པ་ཡིན། ཚ་ཁོ་ཞེས་པའི་ཁོ་ཡིག་འདི་སྲོལ་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱི་ལྟར་ན། ལོ་རྒྱུས་མི་སྣ་ཁོ་འཕན་ཞེས་པའི་དཔོན་མིང་ཡུལ་སྡེ་ལ་ཐོགས་པ་ཡིན་པར་བཤད། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་ལགས་ཀྱི་དགོངས་པ་ལྟར་ན། དུས་རབས་བདུན་པའི་སྐབས་སུ་ཆོས་རྒྱལ་སྲོང་བཙན་སྒམ་པོས་བློན་ཁོ་འཕན་ཞེས་[1]པ་ཞིག་ས་འདིར་དམག་དཔོན་དུ་བཏང་སྟེ་གནས་གཞི་བཟུང་བ་ནས་བོད་རྒྱལ་གྱིས་བཀའ་གནང་ཚེ། རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་གི་ཁོ་འཕན་ལ་ཞེས་བཀའ་ཤོག་གནང་བར་བྱེད། ཕྱིས་ཚིག་སྡུད་བྱས་ཏེ་ཚ་རོང་ཁོ་འཕན་ལ་ཞེས་ཆབ་ཤོག་བསྐུར། དེའང་ཚིག་སྡུད་བྱས་ཏེ་ཚ་ཁོ་ལ་ཞེས་ཆབ་ཤོག་བསྐུར་བ་སོགས་ཀྱི་དབང་གིས། ཡུལ་སྡེ་ལའང་ཚ་ཁོ་ཞེས་མིང་ཆགས་ཏེ། དེང་སང་གི་བར་ཚ་ཁོ་ཞེས་འབོད་པ་དེ་ལྟ་བུ་རེད་ཅེས་གསུངས།[2] རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་ཞེས་པའི་རྒྱལ་མོ་ཞེས་པ་འདི་དེང་གི་བོད་རིག་པའི་གླེང་སྟེགས་སྟེང་བཤད་ཚུལ་སྣ་ཚོགས་པ་ཡོད་ཅིང་། ཁ་ཅིག་གིས་《ཐང་ཡིག་རྙིང་བ་ལས་ཤར་ཕྱོགས་བུད་མེད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ》[3]སོགས་རྒྱ་ནག་གི་སྔ་རབས་ཡིག་ཆའི་ཁུངས་དེད་ནས་ཤར་ཕྱོགས་བུད་མེད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁབ་ཞེས་པ་དེ་ཉིད་དེང་གི་སི་ཁྲོན་རྔ་ཁུལ་དང་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏུག་ཅི་ཐུབ་བྱས་ཤིང་། དེ་དང་འབྲེལ་ནས་རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་ཞེས་པའི་རྒྱལ་མོའམ་རྒྱ་མོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཀློག་འགྲེལ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་རོང་ས་ཆར་ངོས་འཛིན་བྱས་ཡོད། དེ་བཞིན་དེང་རབས་ཡུལ་སྐོར་རིག་གནས་ཀྱི་རྒྱབ་ལྗོངས་བྱས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཤུལ་བཞག་སྨྲ་བ་ཁག་ཅིག་གིས་རྒྱལ་མོ་རོང་ཞེས་པ་འདི་མི་ཉག་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཆག་འཇིག་དང་འབྲེལ་ནས། ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཐོག་མ་ཇིང་གར་རྒྱལ་པོས་མི་ཉག་རྒྱལ་པོའི་ཕོ་བྲང་བཅོམ་པ་ལས་འཁོར་དུ་གཏོགས་པའི་བུད་མེད་རྣམས་དེང་གི་རྒྱལ་རོང་ས་ཆར་བྲོས་བྱོལ་བྱས་པ་ལས་བྱུང་བར་བཤད། བོད་ཀྱི་སྲོལ་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་ཐ་སྙད་འདིར་ངེས་གཏན་གྱི་ཀློག་འགྲེལ་ཟབ་མོ་བྱས་པའི་ཡིག་ཆ་རྙིང་གྲས་ད་དུང་མ་མཐོང་ན་ཡང་། ཆོས་གཞུང་དང་འབྲེལ་བའི་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་འགྱུར་རིག་ལམ་དང་བསྡེབས་ན། རྒྱལ་མོ་ཞེས་པ་འདི་ས་ཆ་དེ་ན་ཡོད་པའི་བོན་གྱི་གནས་རི་རྒྱལ་མོ་དམུ་རྡོ་ཞེས་པ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་པ་མངོན་གསལ་དུ་སྣང་། དེའི་སྐོར་ལ་རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོས་ཀྱང་ཐུགས་མོས་བྱས་པའི་དཔྱད་འབྲས་དུམ་བུ་ཞིག་གསུང་འབུམ་ན་གསལ།
རོང་སྟོན་ཤེས་བྱ་ཀུན་རིག་གི་དངོས་སློབ་ཏུ་གྱུར་བ། བོན་གྱི་རྗེ་བཙུན་དམ་པ་མཉམ་མེད་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་དེ་ཉིད་ཀྱི་རྣམ་ཐར་ལས་“དང་པོ་སྐྱེ་བ་བཞེས་ཚུལ་ནི། །འཁྲུངས་ཡུལ་ཤར་ཕྱོགས་རྒྱལ་མོ་རོང་། །དམུ་རྡོ་ལྷ་གཉན་ཉེ་བའི་གནས། །”[4]ཞེས་བསྟན་པ་ལྟར། རྒྱལ་མོ་དམུ་རྡོ་ཞེས་པའི་བོན་གྱི་སྲིད་པའི་ལྷ་གཉན་པོ་[5]མཐོ་ཞིང་བརྗིད་པ་དེ་ཉིད་ཀྱི་རི་རྒྱུད་དང་བཅས་པའི་ཡུལ་ལུང་ཆེན་པོ་དེའི་མིང་ཡུལ་ཕྱོགས་ཀྱི་མིང་གི་ཐོག་མར་བྱུང་བ་ཁོ་ན་ཡིན་འདུག  རོང་ཞེས་པ་ནི་རོང་བ་ཞེས་པའི་བསྡུས་ཚིག་སྟེ། བོད་ཀྱི་ཡུལ་ཁམས་སྤྱི་རོང་འབྲོག་གཉིས་སུ་ཕྱེ་བའི་ནང་གི་ཞིང་ལས་སམ་ཚ་བ་ཅུང་ཆེ་བའི་ས་ཁུལ་དུ་འཚོ་སྡོད་བྱེད་མཁན་རྣམས་ལ་རོང་ཞེས་པའི་འདོད་རྒྱལ་གྱི་མིང་འདི་ཐོགས་པ་ཡིན་ལ། བོད་ཀྱི་རོང་ཁུལ་ནས་གྲོ་ནས་སྲན་གསུམ་སོགས་འབྲུ་རིགས་སྣ་ཚོགས་འབྱུང་བཞིན་པས་ན། བོད་གངས་ཅན་གྱི་རོང་ཆེན་བཞི་ཟེར་སྲོལ་ཡོད་པ་སྟེ། ཤར་རྒྱལ་མོ་རོང་། ལྷོ་ཚ་བ་རོང་། ནུབ་ཀོང་པོ་རོང་། བྱང་ཨ་སྟག་རོང་ཞེས་རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་ནི་བོད་དབུས་ལྷ་སའི་ཤར་རྒྱུད་དུ་ཡོད་པར་བསྟན་པ་དང་། དེ་བཞིན་མདོ་སྨད་ཀྱི་རོང་ཆེན་བཞི་སྟེ། རྒྱལ་རོང་། ཐེ་རོང་། དགུ་རོང་། རོང་བོ་རེབ་གོང་ཞེས་པའི་ནང་གི་རྒྱལ་རོང་ཞེས་པ་རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་ཞེས་པའི་བསྡུས་འབྲི་ཡིན་པ་མ་ཟད། མདོ་སྨད་ཀྱི་རོང་ཆེན་གསུམ་དུ་གྲགས་པའི་རྒྱལ་རོང་དང་། ཐེ་རོང་། དགུ་རོང་ནང་གི་རྒྱལ་རོང་ཡང་རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་ཡིན་ནོ༎
དེ་བཞིན་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཞེས་པ་ཡང་རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་གི་ཁོ་འཕན་གྱིས་ཕྱིས་སུ་ཁག་བགོས་ནས་མཐའ་མཚམས་སྲུང་སྐྱོབ་བྱས་པ་ལས་གཏན་སྡོད་ས་གནས་བཅོ་བརྒྱད་དུ་ཆགས་པ་ཡིན་ཞིང་། ས་སྐྱའི་སྲིད་དབང་གི་དུས་འགོར་ཡོན་རྒྱལ་རབས་ཀྱིས་༡༢༦༤ལོར་བོད་སྐྱོང་ཤོན་ཀྲིན་ཡོན་ཞེས་པ་བཙུགས་ཕྱིན་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་སྔར་ཡོད་ཀྱི་དཔོན་ཤུལ་འཛིན་མཁན་ས་གནས་བཅོ་བརྒྱད་ལ་གཏོགས་པའི་བདག་དབང་དེར་སྔར་ལས་ལྷག་པའི་དབང་ནུས་ཐོན་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ཤུགས་རྐྱེན་ལ་བརྟེན་ནས་རོང་ཁུལ་འདི་དག་ན་ཡང་ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་བྱས་པའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་སྟོབས་ཤུགས་ཇེ་ཆེ་ནས་ཇེ་ཆེར་གྱུར་བ་རེད། ས་སྐྱའི་སྲིད་དབང་གི་ཤུགས་རྐྱེན་དང་། དེ་ཕྱིན་གྱི་མིང་དང་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གི་བོད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ལ་འགྱུར་བ་བྱུང་བ་ནས་རྒྱལ་རོང་གི་རྒྱལ་ཁག་བགོ་བའི་ཡུལ་ལུང་བཅད་བཟུང་གི་སྲིད་སྐྱོང་ལམ་ལུགས་ལ་རྒྱ་ནག་གོང་མའི་རོགས་འདེགས་ཆེན་པོ་བྱས་ཤིང་། དེང་གི་ཟུང་ཆུ་དང་། ཡན། ཏེའེ། ཝེ། མའོ་སོགས་སུ་དམག་དམངས་འགོ་དཔོན་ཨན་ཧྥུ་སི་བྱ་བ་བཙུགས་པ་དང་། དེ་ལ་ཡོན་གོང་མའི་དཔོན་རིམ་གསུམ་པའི་ཐོབ་ཐང་སྤྲད་པ་མ་ཟད། སྲིད་འཛིན་གཏན་འཁེལ་གནས་ཡུལ་ཟུང་ཆུར་བཙུགས་ནས་གཞུང་དཔོན་དང་ཡུལ་དཔོན་མཉམ་སྤྱོད་ཀྱི་ཐབས་བཀོད་སྤྱད་པས། ས་གནས་དབང་འཛིན་གྱི་ཆོ་ལོ་རབ་དང་རིམ་པ་བཟོས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་རིམ་གྱིས་དུས་འགྱུར་ལྟར་བོད་སྐད་ཀྱི་ནང་དུ་ས་གནས་ཀྱི་བདག་དབང་ཡོད་པའི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་ཐོགས་ཏེ་རྒྱལ་ཕྲན་བཅོ་བརྒྱད་དུ་གྱེས་པ་དང་། ས་གནས་ཁག་གི་དཔོན་པོ་ལ་དེའི་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་འབོད་སྟངས་འདི་རྒྱུན་འབྱམས་སུ་ཆགས་པ་ཡིན། “དེའི་ས་ཁྱོན་ནི་དུས་ཕྱིས་ཀྱི་ས་མིང་བཀན་ཤན་(དེང་སང་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་གྱི་ཏུའུ་ཅིང་ཡན་)གྱི་ལུང་དགུ་རྒྱལ་པོ་ནས་ཁམས་ཀྱི་ལྕགས་ལ་རྒྱལ་པོའི་བར་གྱི་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་ཡིན”[6]ཞེས་མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང་དང་ཕྱིས་བྱུང་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འདོད་ཡོད།
རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཞེས་པ་ནི། ༡.ལྕགས་ལ། ༢.མགོ་སྨད་དམ་ཀ་ལ། ༣.མགོ་སྟོད། ༤.དགེ་ཤིས་ཙ། ༥.པ་ཝམ། ༦.བྲག་སྟེང་། ༧.མུ་ཕྱི། ༨.མདའ་མདོ། ༩.བཙན་ལྷ། ༡༠.འོག་གཞི། ༡༡.ལུང་དགུ མདོ་གླིང་ཡང་ཟེར། ༡༢.རྒྱལ་ཁ། ༡༣.སོ་མང་། ༡༤.ཅོག་ཙེ། ༡༥.རྫི་འགག ༡༦.དམ་པ། ༡༧.ཁྲོ་སྐྱབས། ༡༨.ཆུ་ཆེན་སྟེ་བཅོ་བརྒྱད་དོ༎ དེ་དག་ལ་རྒྱ་སྐད་དུ་མིང་རེ་རེ་གཏན་འཁེལ་བྱས་ཡོད་པ་ནི། 康定明正宣慰司、天泉长官司、冷边长官司、额什杂安抚司、巴旺宣慰司、巴地宣慰司、穆平宣慰司、丹东安抚司、小金安抚司、鄂克什安抚司、瓦寺宣慰司、杂谷安抚司、梭磨宣慰司、卓克基长官司、松岗长官司、党坝长官司、绰斯甲安抚司、大金安抚司 ཞེས་ཟེར་བ་དང་། ཆོ་ལོའི་མིང་དེ་དག་གིས་ཐོགས་དོན་དང་འབྲེལ་ནས་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་གི་དབང་ཆ་ངེས་ཅན་ཞིག་ས་གནས་ཀྱི་དཔོན་རིམ་མི་འདྲ་བའི་བར་ལ་ཐོབ་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། དེའི་དཔུང་ཤེད་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་པོ་རང་རང་གི་སྲིད་ཀྱི་ཁྱབ་ཁོངས་དབང་བསྒྱུར་དང་། འབངས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལ་ཕོག་ཐུགས་བྱེད་བཞིན་ཡོད་པ་རེད། དེ་དག་ལ་ལོ་རྒྱུས་འགྱུར་རིམ་བཞིན་བོད་སྐད་ཐོག་ཏུ་རྒྱལ་པོ་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་སྤྱོད་ཅི་ཐུབ་ཀྱིས་སོ་མང་རྒྱལ་པོ་དང་། དམ་པ་རྒྱལ་པོ་སོགས་རྒྱ་ཁྱབ་ཏུ་བྲིས་འདུག་གོ །
རྒྱལ་རོང་གི་མི་རྒྱུད་འབྱུང་ཁུངས་ཐད་བཤད་སྲོལ་གཉིས་བྱུང་བ་སྟེ། བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》[7]དང་། ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་སོགས་ཀྱི་འདོད་སྟངས་ལ། རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་རྣམས་ཀྱི་རུས་ནི་སྦྲ་ཡིན་པར་འདོད་པ་དང་། དེ་《བོད་ཀྱི་རུས་མཛོད་ཆེན་མོ》[8]དང་། 《མགོ་ལོག་ཨ་སྐྱོང་གི་རུས་མཛོད》སོགས་ལས་བོད་ཀྱི་རུས་བསེ། རྨུ། ལྡོང་། སྟོང་བཞི་ཕྱེ་བ་ལས་བསེ་ཆུང་སྦྲ་ཞེས་བསེ་ལས་མཆེད་པའམ་རུས་བསེ་ལས་བྱུང་བའི་རིགས་བཟང་རྣམས་ལ་སྦྲ་ཞེས་ཐོགས་པར་བཤད་ཡོད། དེ་ལྟར་ན། རྒྱལ་རོང་བ་རྣམས་བསེ་རུས་སུ་གཏོགས་པར་གྱུར་ལ། དེ་ལ་ད་ལྟའི་རྒྱལ་རོང་བ་རྣམས་ཀྱིས་རང་སྐད་དུ་ང་ཤྩི་ཟེར། བོན་གྱི་ཡིག་རྙིང་《མགོ་ནག་མིའི་འདྲ་ཆགས》[9]ཞེས་པའི་གཞུང་ལྟར་ན། བོད་ཀྱི་རུས་ཆེན་བཞིའི་གོང་དུ་སྲིད་པ་སྐོས་དྲུག་ཞེས་ཕྱྭ་དང་། དམུ་དང་། གཙུག་དང་། གཉན་དང་། ཡེ་དང་། ངམ་ཞེས་དྲུག་བྱུང་ཡོད་པར་གྲགས་ལ། དེ་ལས་བརྒྱུད་དེ་བོད་ཀྱི་རུས་ཆེན་བཞི་འཕེལ་བ་ལས་དམུ་རུས་ཁྱབ་ཆེ་ཤོས་ཡིན་པས་ན་རུས་ཁོངས་མང་པོ་ཞིག་དེ་ནས་ཆད་པར་བཤད་ཡོད། གཞན་དུ་《ཁྱུང་པོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དབུ་ཕྱོགས་བཞུགས་སོ》(བསྡུས་མིང་ལ་ཁྱུང་རབས་)[10]ཞེས་པ་ལས་རྒྱལ་རོང་བ་རྣམས་ཀྱི་རུས་རྒྱུད་ཞང་ཞུང་ལོ་རྒྱུས་སུ་བྱུང་བའི་ཁྱུང་གི་རྒྱུད་པ་ཡིན་པར་བསྟན་ཡོད་ལ། ཁྱུང་དེ་ལ་ཁྱུང་པོ་དཀར་ནག་ཁྲ་གསུམ་མམ་ཁྱུང་པོ་དཀར་ནག་སེར་ཁྲ་བཞི་བྱུང་བ་ལས། “ཁྱུང་འཕགས་ཁྲ་མོ་ཞེས་པའམ་ཐ་སྟག་ཁྱུང་འཕགས་ཁྲ་མོ་ཞེས་པ་ཐ་ཆུང་དེ་ཉིད་ཤར་རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་དུ་བྱོན་ནས་བུ་འབོར་གཡུང་དྲུང་བུ་ཚ་བཞི་ལ་སོགས་པའི་གདུང་རྒྱུད་གྲོལ་བ་”[11]ལས་རྒྱལ་རོང་གི་མི་རྒྱུད་དང་བཅས་པ་འཕེལ་བར་བཤད། ཁྱུང་གི་རྒྱུད་དང་ཁྱུང་གི་བྱུང་རབས་ལ་ད་ཡོད་བོད་རིག་པའི་ཞིབ་འཇུག་ཁྲོད་ད་དུང་གསལ་བཤད་ཡང་དག་བྱེད་མ་ཐུབ་པས་ལྷ་བྱ་ཞིག་གི་གཏམ་རྒྱུད་དུ་སྦྱར་ཅི་ཐུབ་བྱས་ཡོད་ན་ཡང་། 《དམུ་རིགས་ཀྱི་བསྟན་འབྱུང་ལོ་རྒྱུས》སོགས་ནས་དེ་ནི་བོད་དམ་ཞང་ཞུང་གི་ཆེས་སྔ་རབས་ཀྱི་རིགས་རུས་གཅིག་ཡིན་པ་ལས་རིམ་གྱིས་བོད་དང་རྒྱ་གར་ཤཱཀྱའི་རྒྱུད་དུ་ཐིམས་ཚུལ་སོགས་ད་དུང་ཞིབ་ཏུ་ཕྲལ་རྒྱུ་ཡོད་དོ༎
གཉིས། རྒྱལ་རོང་ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་གི་འབྱུང་རྐྱེན།
རྒྱལ་རོང་ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་ནི་མན་ཆིང་གོང་མའི་སྐབས་ཏེ་༡༧༤༧ལོ་ནས་༡༧༧༦བར་དམག་འཁྲུག་ཐེངས་གཉིས་བྱུང་བ་དེ་ལ་ཟེར་ཞིང་། དམག་འཁྲུག་བྱུང་བའི་ས་ཆ་ནི་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ཀྱི་ཁོངས་གཏོགས་སུ་ཡོད་པའི་བཙན་ལྷ་དང་། ཆུ་ཆེན་སོགས་ཀྱི་གནས་ཡུལ་རྣམས་ཡིན་ཞིང་། ཕྱིས་ཀྱི་རྒྱལ་རོང་བ་རྣམས་ཀྱིས་ས་ཁུལ་འདི་དག་ལ་སྤྱི་ཁྱབ་ཏུ་སླེ་རུ་ཞེས་པའི་བརྡ་སྦྱོར་བཞིན་པ་ལ་དམངས་ཁྲོད་ནས་བོད་མི་ཞེས་པའི་དོན་དུ་འགྲེལ་བཞིན་ཡོད་ཅིང་། རྒྱལ་རོང་གི་ལོ་རྒྱུས་སྨྲ་བ་ཁག་ཅིག་གིས་བརྡ་ཆད་འདི་སྤུར་རྒྱལ་སྐབས་ཀྱི་དམག་དཔོན་ཞིག་གི་མིང་དུ་འདོད་ཡོད། ས་ཁུལ་དེ་དག་དེང་གི་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་རྔ་བ་ཁུལ་དང་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གཉིས་ཀྱི་འདྲེས་མཚམས་རྣམས་སུ་གཏོགས་ལ། མགོ་སྨད་རྒྱལ་པོ་དང་མུ་ཕྱི་རྒྱལ་པོ་གཉིས་ནི་དེང་གི་གཡག་རྔ་ས་ཁུལ་གྱི་ཁོངས་སུ་འདུས་ཡོད། ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་གི་ཐོག་མའི་རྒྱུ་རྐྱེན་དེ་ས་གནས་དཔོན་རིམ་བར་གྱི་འགལ་ཟླ་དང་འབྲེལ་བ་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལ་ཡང་གཤམ་དུ་བཀོད་པའི་རྒྱལ་ཁག་དེ་རྣམས་བར་གྱི་འགལ་ཟླ་དང་། དེ་མིན་ས་གནས་དཔོན་རིམ་གཞན་བར་གྱི་འགལ་ཟླ་ཆུང་བ་ནས་ཆེ་བར་འཕེལ་བ་ལས་བྱུང་བ་གསལ། 《དཀར་མཛེས་ཉིན་རེའི་ཚགས་པར》དུ་བཀོད་པ་དང་རྒྱལ་རོང་གི་རིག་གནས་མཁས་ཆེན་བཙན་ལྷ་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་སོགས་ཀྱིས་གསུང་བ་ལྟར་ན། བཅོ་བརྒྱད་དུ་བགྲང་བ་འདི་བོན་གྱི་རྟེན་འབྲེལ་མཚོན་པའི་གྲངས་གནས་ཙམ་གྱིས་ཐོགས་པ་ཙམ་མ་གཏོགས། རྒྱལ་རོང་དུ་ས་གནས་དཔོན་པོའམ་རྒྱལ་པོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་ཅིག་བྱུང་ཡོད་པ་མ་ཟད། ས་གནས་ཀྱང་དེང་གི་ཝུན་ཁྲོན་ནས་དར་རྩེ་མདོ་དང་གཡག་རྔ་བར་ཡིན་པར་བཤད་འདུག དཔྱད་ཞིབ་བྱས་པ་ལྟར་ན།  ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་དང་སྔ་གཞུག་ཏུ་འབྲེལ་བ་ཅུང་དམ་ཟབ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་ཕལ་ཆེར་བརྒྱད་ཙམ་ཡོད་ཅིང་། དེ་རྣམས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་རགས་བསྡུས་ནི།
1. ཆུ་ཆེན་རབ་བརྟན་རྒྱལ་བོ། (齐钦然登土司)གོང་མ་ཆན་ལུང་གིས་ཕམ་བཅུག་པའི་བསོད་ནམས་དབང་རྒྱལ་གྱི་བར་དུ་རྒྱལ་རབས་ཞེ་ལྔ་བྱུང་ཡོད་ལ། བོད་བཙན་པོའི་རུས་རྒྱུད་དུ་གཏོགས། ལོ་རྒྱུས་ཁ་ཤས་ཐོག་རྒྱལ་རབས་ལྔ་བཅུ་ང་དགུ་ཞེས་ཀྱང་བཀོད་འདུག འདིའི་རྒྱལ་ས་ནི་ལྷ་སྟེང་སྟེ་དེང་སང་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་ཆུ་ཆེན་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཡོད།
2. བཙན་ལྷ་བདག་ཆེན་རྒྱལ་བོ། (赞拉土司) 《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ན། ཆུ་ཆེན་གྱི་ཉིན་ངོས་སུ་དམ་པ་དང་རབ་བརྟན། བཙན་ལྷ་རྣམས་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཡོད་པར་གྲགས། རབ་བརྟན་དང་བཙན་ལྷ་གཉིས་ནི་སྟོབས་དང་དཔའ་རྩལ་ཆེ་བས་ཧོར་རྒྱལ་བོའི་དུས་མངའ་ཞབས་སུ་མ་ཆུགས་པར་གྲགས་ཞེས་གསུངས་པ་དང་། མ་གཞི་བཙན་ལྷ་དང་རབ་བརྟན་རྒྱལ་བོ་གཉིས་ནི་རྒྱལ་བོ་གཅིག་གི་རུས་རྒྱུད་ལས་ཆད་པ་ཡིན། རྒྱལ་ས་ནི་དེང་སང་གི་བཙན་ལྷ་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཆགས་ཡོད།
3. ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་བོ། (卓斯甲土司)ཚ་རོང་ཁོ་འཕན་ཟེར་བ་ནས་ཡུན་མི་རིང་ཙམ་ན་ཁོང་གི་གདུང་རྒྱུད་དུ་རྒྱལ་བོ་ཁྲོ་བོ་སྐྱབས་ཟེར་བ་བྱུང་ཞིང་དེས་ཕོ་བྲང་བརྩིགས་ཤིང་སྲིད་བསྐྱངས་པ་ནས་ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་བོ་ཐོགས། ཁོ་འཕན་ནས་རྟིང་མའི་རྒྱལ་བོ་རྒྱལ་མཚན་བར་དུ་རྒྱལ་རབས་ཞེ་གཅིག་ཙམ་བྱུང་ཡོད། རྒྱལ་ས་ནི་དེང་ཆུ་ཆེན་རྗོང་ཁོངས་སུ་ཡོད།
4. དམ་པ་རྒྱལ་བོ། (党坝土司)དེབ་ཐེར་དུ་བཀོད་པ་ལྟར་ན། དེའི་རྒྱལ་པོའི་ཐོག་མ་དགེ་ལེགས་ཞེས་པ་ནས་བསོན་ནམས་དབང་མོའི་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ་1658ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་བཅུ་གཉིས་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་དེང་སང་འབར་ཁམས་རྫོང་གི་མངའ་ཁོངས་སུ་ཡོད།
5. རྒྱལ་ཁ་རྒྱལ་བོ། 杂谷土司)འདི་ལ་བྲག་སྒམ་རྒྱལ་བོ་དང་། ཁོག་སྲུང་རྒྱལ་བོ། རྒྱལ་ཁ་རྒྱལ་བོ་སོགས་སུ་འབོད་ལ། འདིའི་རྒྱལ་རབས་གསལ་ཆ་ཅན་ཡིག་ཆར་མི་འདུག་ཀྱང་། རྫོང་འགག་རྒྱལ་བོའི་རྒྱལ་རྒྱུད་དང་འདྲ་ཟེར། མིང་རྒྱལ་རབས་ཡན་ནས་རྒྱལ་རབས་དུ་མ་ཞིག་སོང་ཡོད་པ་སོགས་ལ་གཞིགས་ན་ལོ་རྒྱུས་རིང་བ་ཚོད་ལེན་བྱེད་ཐུབ། རྒྱལ་ས་ནི་དེང་སང་རྔ་བ་ཁུལ་ལིས་རྫོང་ཁོངས་ན་ཡོད།
6. འོག་གཞི་རྒྱལ་བོ། (沃日土司) འདི་ལ་དུས་ཡུན་ཤིན་ཏུ་རིང་བའི་ལོ་རྒྱུས་ཡོད་མོད་ཀྱང་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཆ་ལག་ཏུ་མ་སོན་པས་གནས་སྐབས་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་གྲངས་བགྲང་མི་ནུས། རྒྱལ་ས་ནི་རྔ་བ་ཁུལ་བཙན་ལྷ་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཡོད་ལ། ཕོ་བྲང་གི་ཤུལ་ཡང་དེང་སང་བསྐྱར་གསོ་ཡང་དག་བྱས་ཡོད།
7. དགེ་ཤིས་ཙ་རྒྱལ་བོ། (革什杂土司) འདི་ལ་དེང་གི་ཡིག་ཆ་ཁ་ཤས་སུ་མདའ་མདོ་དང་ཁ་ཁར་བགྲངས་ནས་བཀོད་འདུག་ཀྱང་རྒྱལ་ས་སྔར་མདའ་མདོར་ཡོད་པ་དང་རྗེས་སུ་དགེ་ཤིས་ཙར་སྤོས་པ་སྟེ་དེ་གཉིས་ནི་རྒྱལ་ཁབ་གཅིག་གི་མིང་ཡིན། སྤྱི་ལོ་1269ལོ་ཡན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆར་མི་གསལ་ཞིང་། བདེ་ཆེན་འབྱུང་གནས་ནས་དབང་རྒྱལ་བར་ཏེ་སྤྱི་ལོ་1269ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་ལྔ་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་ནི་དེང་སང་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་རོང་བྲག་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཡོད།
8. བྲག་སྟེང་རྒྱལ་བོ། (巴底土司)ཡིག་ཆར་འགོད་ཐུབ་པ་ཀུན་དགའ་ནོར་བུ་ནས་ཉི་མ་དབང་འདུས་བར་ཏེ་ཕལ་ཆེར་དུས་རབས་བཅུ་གསུམ་པ་ཡས་མས་ནས་བཅིངས་འགྲོལ་བཏང་བའི་བར་རྒྱལ་རབས་ཉེར་གཉིས་ཙམ་བྱུང་ཡོད་ལ། རྒྱལ་ས་དཀར་མཛེས་ཁུལ་གྱི་རོང་བྲག་རྫོང་ཁོངས་སུ་ཡོད།
༡༧༤༧ལོ་སྟེ་གོང་མ་ཆན་ལུང་གི་ཁྲི་ལོ་བཅུ་གཉིས་པའི་ཟླ་བ་གཉིས་པ་ནས་༡༧༤༩ལོ་སྟེ་གོང་མ་ཆན་ལུང་གི་ཁྲི་ལོ་བཅུ་བཞི་བའི་ཟླ་བ་དང་པོའི་བར་མན་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཐེངས་དང་པོར་རྒྱལ་རོང་ཆུ་ཆེན་ཕྱོགས་སུ་དམག་འཁྲུག་བྱས་པ་དང་། དེ་རྗེས་སྤྱི་ལོ་༡༧༧༡ལོ་སྟེ་གོང་མ་ཆན་ལུང་གི་ཁྲི་ལོ་སུམ་ཅུ་སོ་དྲུག་པའི་ཟླ་བ་དྲུག་པ་ནས་སྤྱི་ལོ་༡༧༧༥ལོ་སྟེ་གོང་མ་ཆན་ལུང་གི་ཁྲི་ལོ་བཞི་བཅུ་བའི་བར་དུ་དམག་འཁྲུག་ཐེངས་གཉིས་པ་བྱས། དེ་སྔ་ཡུལ་འདི་ལ་ས་ཁྱོན་སྤྱི་ལེ་ལྔ་བརྒྱར་མ་ཟིན་ཅིང་། མི་གྲངས་ཁྲི་ཕྲག་གསུམ་ལས་བརྒལ་[12]མེད་ན་ཡང་། གོང་མ་ཆན་ལུང་གིས་དམག་འཁྲུག་ཐེངས་དང་པོར་དམག་གི་དཔུང་སྡེ་དྲུག་ཁྲི་ཉིས་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་བཏང་བ་དང་།  འགྲོ་སོང་དངུལ་རྩ་ཁྲི་བདུན་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་དང་བཞི་སྟོང་བརྒྱད་བརྒྱ་ལྷག་ཙམ་གཏོང་དགོས་བྱུང་བ་དང་། ཐེངས་གཉིས་པའི་དམག་འཁྲུག་ནང་དམག་མི་ཁྲི་བཅུ་གཉིས་དང་དགུ་སྟོང་ལྔ་བརྒྱ་དང་། འགྲོ་སོང་དངུལ་རྩ་ཁྲི་དྲུག་སྟོང་ཆིག་བརྒྱ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་ཙམ་གཏོང་དགོས་བྱུང་[13]བ་དང་། དེ་ལ་ཆན་ལུང་གི་འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ཐམས་ཅད་ཀྱི་ནང་དུ་ཆན་ལུང་རྒྱལ་པོའི་“གཡུལ་རྒྱལ་ཐེངས་བཅུ་”[14]ཞེས་པའི་ནང་གི་གྲུབ་ཆ་གལ་ཆེན་ཞིག་ཏུ་ངོས་བཟུང་ཡོད། དམག་འཁྲུག་གི་དུས་ཡུན་སྔ་ཕྱི་ལོ་༣༨ཙམ་ལ་མཚམས་འཇོག་མ་ཐུབ་པ་དེས། ཀྲུང་ཧྭ་མེས་རྒྱལ་གྱི་ལྷོ་ནུབ་རྒྱུད་ཀྱི་གཅིག་གྱུར་སྲ་བརྟན་དང་། འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཕོག་ཡོད་པ་མ་ཟད། དེ་བཞིན་གྱིས་ས་གནས་མང་ཚོགས་ལ་འཚོ་བའི་དཀའ་ཁག་དང་། འཁྲུག་ཉེས་ཀྱི་འཇིགས་སྣང་རབ་དང་རིམ་པ་བྱུང་ཡོད་པ་ནི་མངོན་གསལ་གྱི་དོན་དུ་གྱུར་ཡོད། དེ་ཡི་ཕྱིར་ན། ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་འདི་ཉིད་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་གནད་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་ཅིང་། དེའི་ཞིབ་འཇུག་གི་འབྲས་བུ་ལ་བརྟེན་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཕྱིར་དྲན་དང་། དེང་ཕྱིན་སྐྱོ་སྣང་གི་འདས་སོང་སླར་མི་འབྱུང་བའི་གནད་འཛིན་རྒྱུ་ཡང་ལོ་རྒྱུས་རིག་གནས་སློབ་གཉེར་དང་ཞིབ་འཇུག་གི་དགོས་ཉག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།
གོང་དུ་གླེང་ཟིན་པ་བཞིན་དུས་རབས་བདུན་པ་ནས་བརྒྱུད་པའི་དམག་དཔོན་གྱི་རུས་རྒྱུད་རྣམས་རྒྱལ་རོང་ས་ཆར་གཞིས་ཆགས་ཏེ་ཕལ་ཆེར་ལོ་འཁོར་ལྔ་བརྒྱ་ནས་དྲུག་བརྒྱ་འདས་རྗེས་སུ། དེ་དག་གི་ཕྱི་རབས་པ་རྣམས་ནི་ས་གནས་ཀྱི་མང་ཚོགས་སྤྱི་ནས་བདག་དབང་ངེས་ཅན་ཡོད་པའི་དཔོན་རིམ་དུ་བཀུར་ཟིན་པ་དང་། དེ་དག་གིས་ཀྱང་རང་གི་ཨ་མེས་ཡང་མེས་ནས་བརྒྱུད་པའི་དཔོན་རིམ་དེ་སྲོལ་རྒྱུན་གྱི་རྣམ་པ་ལྟར་རྒྱུན་སྤེལ་བྱེད་བཞིན་པ་ལོ་རྒྱུས་ཡོངས་གྲགས་ལྟར་དང་། ༡༢༦༤ལོར་སླེབས་སྐབས། ཡོན་གོང་མའི་བོད་ཁུལ་གཅིག་གྱུར་གྱི་དོ་དམ་ལམ་ལུགས་གསར་ཏུ་བཙུགས་པ་ནས། ནང་བསྟན་ཆོས་རྒྱུན་འཛིན་མཁན་གྱི་བླ་དཔོན་དང་། ས་གནས་ཀྱི་མི་དཔོན་མང་པོ་ཞིག་ལ་བདག་དབང་གི་ཆོ་ལོ་རབ་དང་རིམ་པ་གནང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སྤྲུལ་སྐུ་ངོས་འཛིན་ལམ་ལུགས་དང་། བུ་རབས་ཚ་རྒྱུད་འདེད་པའི་དཔོན་རིམ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས། ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་རྒྱ་བསྐྱེད་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་ནས། དེང་གི་“སི་ཁྲོན་ས་ཁུལ་དུ་གཏོགས་པའི་བོད་ཀྱི་ས་ཆ་རྣམས་ལ་གོང་མའི་ཆོ་ལོ་ཐོབ་པའི་ས་གནས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བ་ཡིན།”[15]
ཡུལ་ལུང་བཅད་བཟུང་བྱས་པའི་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ལ་ནི་གཅིག་གིས་གཅིག་བཙན་བཟུང་བྱེད་པའི་གདུག་རྩུབ་ཀྱི་ཆ་ངེས་ཅན་ཞིག་ཡོད་པ་འདི་ནི་མིའི་རིགས་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་རྒྱས་སྟེང་སྣང་ཚུལ་ཞིག་ཡིན་པས་ན། ཆོས་སྲིད་ཟུང་འབྲེལ་གྱི་ལམ་ལུགས་དེ་རྒྱལ་རོང་གི་ཕྱོགས་སུ་འཕེལ་རྒྱས་བྱུང་བ་བཞིན་ཡུལ་ལུང་གི་དཔོན་རིམ་རེ་རེའི་རང་རང་གི་སྟོབས་ཤུགས་ཆེར་སྐྱེད་ཀྱི་དགོས་དབང་ལ་དམིགས་ནས་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་ལ་འབྲེལ་འདྲེས་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་རྣམ་པ་ཡང་སྣ་ཚོགས་ཐོན་ཏེ། མཐར་གོང་མའི་ཆོ་ལོ་སྤྲད་པའི་ཐབས་ཀྱིས་ས་གནས་དཔོན་རིམ་རྣམས་དོ་དམ་བྱས་ན་ཡང་། དེ་ཡིས་དཔོན་རིམ་ནང་ཁུལ་དུ་འགྲིག་མཐུན་ལ་རྩོད་ཉོག་གི་གཞི་མང་པོ་བསླངས་པ་འདི་ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་ལངས་རྐྱེན་དུ་གྱུར་ཡོད་པ་དང་། དེའི་སྐོར་ལ་ལིས་ཡོན་ཞེས་པའི་ཞིབ་འཇུག་པ་དེས་༡༩༩༣ལོར་《ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ》ཞེས་པའི་དུས་དེབ་སྟེང་སྤེལ་བའི་“ཆིན་རྒྱལ་རབས་ཀྱི་ཡིག་ཚགས་གཞིར་བྱས་ནས་ཆིན་སྲིད་གཞུང་གིས་ཆུ་ཆེན་ཕྱོགས་ཀྱི་ས་གནས་དཔོན་པོ་རྣམས་ལ་སྤྱད་པའི་སྲིད་ལུགས་”ཞེས་པ་སོགས་རྒྱ་ཡིག་སྟེང་སྤེལ་བའི་དཔྱད་གཞི་ཤིན་ཏུ་མང་པོ་ཞིག་གིས་དགོངས་དོན་ཞིབ་ཏུ་ཕྲལ་བས་རྟོགས་ཐུབ།
དེ་ལས་གཞན་པའི་རྒྱུ་རྐྱེན་གལ་ཆེན་ཞིག་ནི། ཡུང་ཀྲིན་ཁྲི་ལོ་དང་པོར་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ཆུ་ཆེན་དང་བཙན་ལྷའི་ཕྱོགས་ཀྱི་བདག་དབང་ལ་ཐེ་གཏོགས་ཤུགས་ཆེར་བྱས་ཏེ། ས་ཁུལ་གཉིས་ཀྱི་སྲིད་དབང་དབྱེ་བགོ་བྱས་ཤིང་། སྔར་ཡོད་ཀྱི་སྒྲིག་གཞི་ལས་འདས་པའི་དཔྱ་ཁྲལ་གྱི་ལམ་ལུགས་བཙུགས་པ་ལ། ས་གནས་དཔོན་རིམ་ཁག་དང་འབངས་མི་སེར་ནང་ཁུལ་དུ་འདོད་མོས་མ་བྱུང་བ་དང་། དེའི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་དུ་དཔོན་རིམ་བར་དང་། ས་གནས་མང་ཚོགས་བར་ལ་འགལ་ཟླའི་གནས་ཚུལ་ཚབས་ཆེན་བྱུང་སྟེ། ཞི་འཇགས་ཀྱི་གནས་བབས་སྐད་ཅིག་ཉིད་ལ་དགྲ་ཟླའི་ངོ་བོར་གྱུར་བས། རིམ་གྱིས་ཆུ་ཆེན་དང་བཙན་ལྷའི་དཔོན་རིམ་བར་འགལ་ཟླ་རྣམ་པ་སྣ་ཚོགས་པ་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས། ཆིན་སྲིད་གཞུང་གིས་དམག་གི་དཔུང་སྡེ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཞི་འཇགས་ཀྱི་དོན་ལ་བཀོད་སྒྲིག་མི་བྱེད་ཐུ་མེད་བྱུང་ན་ཡང་། དེའི་མཇུག་འབྲས་ནི་ས་གནས་དཔོན་རིམ་གྱི་འགལ་ཟླ་དེ་རིམ་གྱིས་གོང་མ་སྲིད་གཞུང་དང་རྒྱལ་རོང་ཆུ་ཆེན་ཕྱོགས་ཀྱི་དམག་འཁྲུག་གི་སློང་རྐྱེན་གཙོ་བོར་གྱུར་བ་རེད།
ད་དུང་རྒྱུ་རྐྱེན་གལ་ཆེན་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། 《ལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེའི་རྣམ་ཐར》སོགས་སུ་བཀོད་པ་བཞིན། “ཤར་རྒྱལ་མོ་རོང་གི་ཁམས་པའི་སྡེ་རྒྱ་མི་ཆུང་ཙམ་ལ་དབང་བྱེད་པའི་སྡེ་དཔོན་ཁོ་རང་གི་འབངས་རྣམས་ཀྱིས་རབ་བརྟན་རྒྱལ་པོ་ཞེས་འབོད་ཅིང་། སྡེ་རྣམས་དཔའ་རྩལ་དང་གཏུམ་དྲག་ཆེ་ཞིང་། ཡུལ་ཕྱོགས་རོང་ཤིན་ཏུ་དོག་ཅིང་རྩུབ་པ། ཆུ་བོ་རབ་མེད་ཀྱིས་འཁྱུད་པས་བགྲོད་ཤིན་ཏུ་དཀའ་བ། དགེ་ལུགས་པ་མ་གཏོགས་པའི་གྲུབ་མཐའ་ཐམས་ཅད་དར་ཞིང་མཆོད་གནས་གཙོ་བོ་བོན་ལ་བྱེད་པ་ཞིག་ཡོད་པ་དེ། ཉེ་འཁོར་གྱི་རྒྱའི་ས་ཆའི་དཔོན་འགའ་ཞིག་གིས་ཟ་འདོད་ཀྱིས་སྙད་གཙེར་ལ་བརྟེན་ནས་ངོ་ལོག་པ་ལ། གོང་ནས་དཔུང་འཇུག་རིམ་པས་མཛད་ཀྱང་ས་བརྩན་པ་སོགས་ཀྱིས་ལོ་རེ་ཞིག་བར་མ་ཐུབ།”[16]ཞེས་བྱུང་བ་ལས་ཉེ་འཁོར་གྱི་བསྙད་གཙེས་པ་ལ་བརྟེན་ནས་འཁྲུག་རྐྱེན་བསླངས་པ་དང་། དེའི་ངོ་བོ་འཕེལ་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་ཞེས་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གནད་དོན་དེ་ཉིད་བྱུང་བ་མངོན་གསལ་དུ་མཐོང་ཐུབ།
དེའི་མ་ཟད་སྔ་རབས་བོད་མིའི་གཤིས་སྤྱོད་དང་ཡང་འབྲེལ་བ་ངེས་ཅན་ཡོད་པ་སྟེ། སྔོན་ཆད་རོང་ཁུལ་གྱི་མི་རྣམས་ནི་ས་ཕྱོགས་གཞན་དང་བལྟོས་བཅས་སུ་འབྲེལ་བ་ཉུང་ཞིང་། གཤིས་སྤྱོད་གཏུམ་དྲག་དང་ཨུ་ཚུགས་ཆེ་བའི་དབང་གིས་གྱོད་གཞི་ཆེ་ཆུང་གང་ཡིན་རུང་རང་བཞིན་གྱི་རྣམ་པའི་སྟེང་ནས་དང་ལེན་བྱེད་མི་སྲིད་པ་དེས་ཀྱང་འཁྲུག་ཆེན་གྱི་འབྱུང་རྐྱེན་བཟོས་ཡོད་པ་གདོན་མི་ཟ།
དེ་བཞིན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་འཕེལ་འགྱུར་གྱི་གོ་རིམ་དང་བསྟུན་པའི་རྒྱལ་རོང་གི་གནས་ཚུལ་དང་འཁྲུག་རྐྱེན་གྱི་རྒྱུ་འབའ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་སྲིད་པ་《ཚ་ཁོ་ངག་དབང་གྲགས་པའི་ལོ་རྒྱུས》དང་། 《བོན་གྱི་སློབ་དཔོན་ཤེས་རབ་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྣམ་ཐར》《རོང་སྟོན་ཤེས་བྱ་ཀུན་རིག་གི་རྣམ་ཐར》《རོང་སྟོན་བློ་བཟང་གྲགས་པའི་རྣམ་ཐར》《རྒྱལ་རོང་མཁྱེན་རབ་དབང་ཕྱུག་གི་རྣམ་ཐར》《དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་དོན་བཞི་བ་བྱང་རྩེ་བློ་བཟང་ལྷུན་གྲུབ་ཀྱི་རྣམ་ཐར》《དགའ་ལྡན་ཁྲི་ཐོག་དོན་བརྒྱད་པ་རྒྱལ་རོང་ཡེ་ཤེས་ཆོས་འཕེལ་གྱི་རྣམ་ཐར》སོགས་ལ་བལྟས་པས་ངེས་ཤེས་གསལ་པོ་འབྱུང་ཐུབ་ལ། དེ་བཞིན་གྱི་《སློབ་དཔོན་བཻ་རོ་ཙ་ནའི་རྣམ་ཐར》དང་། 《ལྷོ་བྲག་ཆོས་འབྱུང》《སློབ་དཔོན་གཡུ་སྒྲ་སྙིང་པོའི་ལོ་རྒྱུས》《ཀུན་མཁྱེན་འཇིག་མེད་དབང་བོའི་རྣམ་ཐར》《གུང་ཐང་བསྟན་པའི་སྒྲོན་མེའི་རྣམ་ཐར》《ཀིརྟི་བསྟན་པའི་རྒྱལ་མཚན་གྱི་རྣམ་ཐར》ལ་སོགས་པ་ལ་ཞིབ་གཟིགས་བྱས་པས་རྒྱལ་རོང་གི་མི་རྒྱུད་དང་བཅས་པའི་གཤིས་ལུགས་དང་དོན་རྐྱེན་འབྱུང་རྐྱེན་དུ་གྱུར་བའི་གནད་མང་པོ་ཞིག་ལ་ངེས་ཤེས་ཇེ་གསལ་དུ་གྱུར་ཐུབ་བོ༎
གསུམ། ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་སྔ་གཞུག་གཉིས་བྱུང་བའི་བརྒྱུད་རིམ།
༡༧༤༧ལོར་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་བསོད་ནམས་དཔལ་འབུམ་ཞེས་པས་བཙན་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་ཚེ་དབང་གི་སྤུན་ཆུང་བ་རྣམ་རྒྱལ་ཟེར་བ་དང་ངན་འབྲེལ་གྱི་ཐབས་ཇུས་བསྒྲིགས་ནས་བཙན་ལྷའི་རྒྱལ་བོ་ཚེ་དབང་དཔོན་འཁོར་བཅས་ཆམས་ལ་ཕབས་ཏེ་བཀའ་ཐམ་སོགས་འཕྲོག་པ་མ་ཟད། རྣམ་རྒྱལ་ལ་རྒྱལ་བོའི་གོ་ས་ཐོབ་པར་བྱས་ན་ཡང་། དུས་ཡུན་ངེས་ཅན་འདས་རྗེས་ཚེ་དབང་གི་རྒྱལ་པོའི་གོ་ས་སླར་ཕྱིར་སློག་བྱས། དེ་ལ་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་ཁ་ཤས་ནང་དུ་ས་འབྲུག་ལོའི་གཡུལ་འགྱེད་ཟེར། ༡༧༤༧ལོར་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་བསོད་ནམས་དཔལ་འབུམ་གྱིས་དེ་སྔའི་གྱོད་གཞི་བྱུང་རྐྱེན་སོགས་ལ་ཁག་བཞག་སྟེ་སླར་དམག་དཔུང་བསྒྲིགས་ནས་དགེ་ཤིས་ཙ་(དེང་སང་རོང་བྲག་རྗོང་གི་མངའ་ཁོངས་སུ་གཏོགས་)དང་། དམ་པ། དེང་འབར་ཁམས་རྗོང་དམ་པ་ཤང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་)ལྕགས་ལ། དེང་སང་དཀར་མཛེས་ཁུལ་དར་རྩེ་མདོ་རྗོང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་)འོག་གཞི་(དེང་རྔ་བ་ཁུལ་བཙན་ལྷ་རྗོང་གི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་)སོགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་ཁོངས་གཏོགས་ཀྱི་ས་ཆར་རྩྭ་ས་རྩོད་གླེང་གི་གྱོད་གཞི་བཟོས་ཏེ་དཔུང་འཇུག་བྱས་ཤིང་། ས་ཆ་མང་པོ་ཞིག་བཙན་ཤེད་ཀྱི་དཔུང་ལ་བརྟེན་ནས་བདག་འཛིན་བྱས། བྲག་འགོ་ནི་རྒྱལ་ནང་དང་འབྲེལ་འདྲེས་ཀྱི་ས་སྒོ་དར་རྩེ་མདོ་དང་ཉིན་ཞག་གཉིས་ཀྱི་མཚམས་སུ་ཡོད་ཅིང་། དེའི་གནས་བབས་ལ་འཕོ་འགྱུར་ཆེན་པོ་བྱུང་བ་དེས་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་སོ་སོ་དང་རྒྱ་ནག་གི་ལྷོ་ལམ་གྱི་འབྲེལ་བ་ལ་ཕོགས་ཐུག་ངེས་ཅན་ཞིག་ཐེབས་པ་ལ་ཁག་བཞག་ནས་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་སྐབས་དེའི་སི་ཁྲོན་ཁུལ་གྱི་དམག་དཔོན་ཅིན་ཧྲན་ལ་གནས་ཚུལ་རྟོགས་ཞིབ་བྱེད་དགོས་པའི་བརྡ་བཏང་བ་དང་། དེས་དམག་དཔོན་གཞོན་པ་ཀྲང་ཞིང་ཞེས་པ་དཔུང་དང་བཅས་པ་བྱང་ལམ་བརྒྱུད་ནས་མངག་བཀོད་ཀྱིས་“བར་འདུམ་”བྱེད་དུ་བཅུག་པའི་ཞོར་ནས། དམག་དཔོན་གཞོན་པ་ཧའོ་ཆི་ཞན་ཞེས་པ་ལྷོ་ལམ་བརྒྱུད་དེ་དར་མདོའི་བཀྲ་ཤིས་གླིང་སོགས་ཀྱི་ས་ཆ་ནས་ལྐོག་ཇུས་ལྟར་བརྟན་སྲུང་གི་ཆེད་དུ་མངག་པས་རྒྱལ་རོང་གི་ལྟེ་བ་ལྟ་བུར་ཆགས་ཡོད་པའི་ཆུ་ཆེན་ཕྱོགས་ལ་ལྷོ་བྱང་གཉིས་ནས་གཡུལ་འཁྲུག་སློང་རྐྱེན་གྱིས་དམག་གི་དཔུང་སྡེ་ཇེ་ཉེར་བྱུང་། སི་ཁྲོན་ཕྱོགས་ཀྱི་གོང་མའི་བཀའ་མངགས་སྲིད་བློན་ཆིན་ཧྥུ་ཡིས་“བོད་ཀྱིས་བོད་དོན་ཐག་ཆོད་དགོས་པ”ཡི་བཀོད་ཇུས་གོང་མ་ལ་ཞུས་ཏེ། དགེ་ཤིས་ཙ་དང་། པ་ཝམ། བཀྲ་ཤིས་གླིང་། སོ་མང་སོགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་དཔུང་བསྒྲིགས་ནས་ཆུ་ཆེན་ལ་འཐབ་རྒྱུའི་གྲོས་འགོ་བསླངས་ན་ཡང་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ལ་འཐབ་ཡ་མ་བྱུང་བ་མ་ཟད། ནང་ཁུལ་གྱི་འགལ་ཟླའི་ངོ་བོ་ཇེ་ཆེར་གྱུར། དེ་ནི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་གི་ཚ་ཁོའི་རྒྱལ་ཁག་བཞི་ཞེས་པའི་ཐ་སྙད་འབྱུང་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཡིན་ལ། མཐར་གོང་མའི་དམག་དཔུང་ཆུ་ཆེན་ཕྱོགས་སུ་བཏང་སྟེ་གཡུལ་འཁྲུག་ཛ་དྲག་ཆེན་པོ་ལངས་པ་དེས་ཀྱང་ཐག་མ་ཆོད། གོང་མས་སླར་དམག་དཔོན་ཆེན་མོ་ཀྲང་ཀོང་སིན་བྱ་བས་དམག་མི་ཁྲི་གསུམ་ལྷག་ཁྲིད་དེ་ཆུ་ཆེན་གྱི་གནད་དོན་ཐག་གཅོད་དུ་མངགས། ཀྲང་ཀོང་སིན་གྱིས་དམག་དཔུང་ལྷོ་ནུབ་གཉིས་སུ་བགོས་ཏེ་ཕར་རྒོལ་བྱས་པས། ཆུ་ཆེན་ཕྱོགས་ཀྱི་རྫོང་མང་པོ་གཏོར་བ་དང་། ཡུལ་དམག་མང་པོར་བསད་རྨས་ཚབས་ཆེན་ཐེབས་པ་མ་ཟད། ཉེས་མེད་འབངས་ཀྱི་སྡེ་ལ་ཡང་གཡུལ་འཁྲུག་གི་འཇིགས་ཉེན་དང་གྱོང་གུད་ཆེན་པོ་ཐེབས།
སྤྱི་ཟླ་བརྒྱད་པ་ཡས་མས་ལ་ཆིང་དམག་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་མཁར་རྫོང་གི་ཉེ་སར་སླེབས་པ་ན། རྒྱལ་པོ་བསོད་ནམས་དཔལ་འབུམ་གྱིས་མགོ་འདོགས་ཞུ་རྒྱུའི་ཕོ་ཉ་བཏང་ན་ཡང་ཆིང་དམག་གིས་དང་ལེན་མ་བྱས་པར་མུ་མཐུད་ནས་དཔུང་ཤུགས་བསྟན་པས་དམག་འཁྲུག་གི་རྣམ་པ་ཛ་དྲག་ཏུ་གྱུར། བསོད་ནམས་དཔལ་འབུམ་གྱིས་ཡུལ་དམག་བསྡུས་ཤིང་། རང་གི་མཁར་རྫོང་བརྟན་སྲུང་གི་དམ་བཅའ་བཟུང་ནས་ཕལ་རྒོལ་ཤུགས་ཆེན་བྱས་པས་ཆིང་དམག་ལ་ཡང་ཕམ་ཉེས་ཆེན་པོ་བྱུང་། དམག་དཔོན་ཀྲང་ཀོང་སིན་གྱིས་གོང་མ་ལ་དམག་དཔུང་ཁྲི་གཅིག་གིས་དཔུང་སྣོན་བྱེད་རྒྱུའི་རེ་ཞུས་ལྟར། རྒྱབ་གནོན་གྱི་དཔུང་ཤུགས་སླེབས་ན་ཡང་། མདུན་རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ་དང་རྒྱབ་གཡང་གཟར་གྱི་བྲག་རི་ལ་བརྟེན་པའི་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་མཁར་རྫོང་དེ་བཅོམ་པར་དཀའ་ལས་ཆེན་པོ་བྱུང་། གོང་མས་དམག་དཔོན་ལ་ཆིང་ཞེས་པ་ལ་ཐིའི་ཏུའུ་ཞེས་པའི་དཔོན་རིམ་གྱི་གོ་ས་གནང་ནས་དམག་དོན་བཀོད་འདོམས་བྱེད་དུ་བཏང་། ལ་ཆིང་ཞེས་པ་དེ་རང་འདོད་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བས་དམག་དཔོན་ཀྲང་ཀོང་སིན་དང་མ་འཕྲོད་པར་དམག་མི་རྣམས་ཁོ་ཆད་དེ་གཡུལ་འཁྲུག་ལ་ཕམ་ཁ་གཅིག་རྗེས་གཉིས་མཐུད་བྱུང་། དེ་ལ་དམག་དཔོན་ཀྲང་ཀོང་སིན་གྱིས་རྒྱལ་རོང་གི་ནང་མི་ཁ་ཤས་གཡོ་ཇུས་ལ་བརྟེན་ནས་བཀུག་སྟེ་རྣམ་རྒྱལ་ཞེས་པ་ཞིག་ལམ་ཁྲིད་དུ་བཀོལ་བ་ལ། རྣམ་རྒྱལ་ནི་བཙན་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་ཚེ་དབང་གི་སྤུན་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཚེ་དབང་གི་ཆུང་མ་སྟེ་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་བུ་མོ་ཨ་ཁོ་ཞེས་པ་དང་ལྐོག་འབྲེལ་ཡོད་པ་གཞིར་བྱས་ནས་རང་གིས་རྒྱུས་ལོན་བྱུང་བའི་གོང་མའི་དམག་དཔུང་གི་གསང་བ་ཡོད་ཚད་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་བོ་བསོད་ནམས་དཔལ་འབུམ་ལ་བཤད་པ་དེས་ཆིང་དམག་ལ་སྔར་ལས་སྡུག་པའི་ཕམ་ཉེས་ཚབས་ཆེན་བཟོས་པ་རེད། དེའི་རྐྱེན་གྱིས་གོང་མས་བཏང་ཡོང་བའི་དམག་དཔོན་ལ་ཆིང་གིས་ཀྲང་ཀོང་སིན་ནི་ཕམ་ཉེས་བཟོ་བའི་འགལ་རྐྱེན་གཙོ་བོ་ཡིན་པར་བསྒྲགས་ནས་པེ་ཅིང་དུ་ཉེས་པ་ངོས་ལེན་དུ་བཏང་བ་དང་། གོང་མའི་བཀའ་ཆད་ཀྱིས་དམག་དཔོན་ཀྲང་ཀོང་སིན་སྲོག་ཆད་དུ་བཏང་ཐོག ལ་ཆིང་ཡང་ཉེས་གསོད་གཏོང་དགོས་པའི་བཀའ་བསྒྲགས། དམག་དཔོན་པའེ་ཧྲེང་སླར་བཏང་ནས་དཔུང་འཇུག་བྱས་པས་བཙན་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་ཚེ་དབང་གི་སྤུན་རྣམ་རྒྱལ་དང་། ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་སྲས་མོ་ཨ་ཁོ་གཉིས་དམར་གསོད་བྱས། སི་ཁྲོན་ཕྱོགས་ཀྱི་ཁྱིམ་མཚེས་ཞིང་ཆེན་གྱི་དམག་དཔུང་༣༥༠༠༠ལྷག་དྲངས་ནས་སྔར་གྱི་དམག་ཇུས་བཞག་ཐོག གསང་ལམ་དེད་ནས་རྒོལ་ཐབས་ལ་བརྟེན་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་དཔུང་སྡེ་ལ་ཕམ་ཉེས་ཡང་ཡང་བཟོས། དམག་དཔོན་ཆེན་པོ་ཡའོ་ཀྲུང་ཆི་ཞེས་པས་དམག་རུ་གཉིས་དྲངས་ནས་མདུན་རྒོལ་བྱས་པས་ན། ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་བསོད་ནམས་དཔལ་འབུམ་གྱིས་དམག་དཔོན་ཡའོ་ཀྲུང་ཆི་ཡིན་པ་ཤེས་ཏེ་དམག་ཇུས་བསྒྱུར་ནས་མགོ་འདོགས་ཐབས་བྱས། དམག་དཔོན་ཡའོ་ཀྲུང་ཆི་ཡིས་གོང་མ་ལ་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོས་སྔོན་གོར་བོད་དམག་འཁྲུག་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ་བྱས་རྗེས་ཆེན་པོ་བཞག་ཡོད་པས་ཐུའུ་སིའི་སྟེ་ས་གནས་དཔོན་རིམ་གྱི་གོ་ས་སྤྲོད་དགོས་པའི་སྙན་ཞུ་བྱས་པ་དང་ལེན་བྱས་ནས་བཀའ་ཤོག་སྤེལ་ཆོག་པའི་བཀའ་ཕབས་པ་ན། བསོད་ནམས་དཔལ་འབུམ་གྱིས་ལམ་སང་མི་བཏང་ནས་མགོ་འདོགས་ཞུས་ཆོག་པའི་གྲོས་ཀ་ཞུས་པ་རེད། ༡༧༤༩ལོའི་ཟླ་༢ཚེས་༤ཉིན་གོང་མའི་དམག་དཔོན་པེའེ་ཧྲེང་གིས་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་བསོད་ནམས་དཔལ་འབུམ་གྱིས་མགོ་འདོགས་བྱས་པའི་གནས་ཚུལ་ཁས་བླངས་བ་དང་། ཉེས་པ་མེད་པར་བཟོས་ཐོག་ཐུའུ་སི་སྟེ་ས་གནས་དཔོན་རིམ་གྱི་གོ་མིང་དང་བཀའ་ཤོག་སྤྲད། ཟླ་ཁོངས་དེའི་ཚེས་༦ཉིན་གོང་མའི་དམག་དཔོན་འཁོར་བཅས་ཕྱིར་པེ་ཅིང་ཏུ་ལོག་པ་དང་། ཐེངས་དང་པོའི་ཆུ་ཆེན་གཡུལ་འགྱེད་ཞི་འཇགས་སུ་གྱུར་བ་རེད།
ཐེངས་དང་པོའི་གཡུལ་འཁྲུག་མཇུག་སྒྲིལ་རྗེས་ཀྱི་ལོ་ཤས་ནང་རྒྱལ་རོང་ཕྱོགས་ཀྱི་རྒྱལ་ཕྲན་བར་མུ་མཐུད་ནས་རྩྭ་ས་རྩོད་གླེང་དང་། གྱོད་སྣ་ཁ་མཆུ་སྣ་ཚོགས་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་སི་ཁྲོན་སྲིད་བློན་གྱིས་བར་འདུམ་བྱེད་པའི་རྣམ་པ་བསྟན་པའི་ཞོར་ནས། “བཙན་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་ཚེ་དབང་གོང་མ་ལ་ངོ་ལོག་པར་ཁག་བཞག་ནས་རབ་བྱུང་བཅུ་གསུམ་པའི་ཆུ་སྤྲེལ་༡༧༥༢ལོར་ཆིང་དམག་གིས་བསད།”[17]དོན་རྐྱེན་དེའི་འབྱུང་གཞི་ལ་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་སོགས་ཡིད་སེམས་ཤིན་ཏུ་མ་རངས་པ་བྱུང་ཞིང་། སྔར་གྱི་ཛ་དྲག་གི་འཁོན་སེམས་སླར་དྲན་པར་བྱས་ཏེ། རིམ་གྱིས་ཕྱོགས་སྣ་ཚོགས་ནས་གོང་མ་ལ་ངོ་ལོག་པའི་འཐབ་ཇུས་བཤམས་པ་རེད། ཕལ་ཆེར་༡༧༥༨ལོ་ཡས་མས་ལ་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོས་སླར་ཁུང་ས་དང་། མ་ཧྲུའུ། ཁྲོ་སྐྱབས། དགེ་ཤིས་ཙ་སོགས་ཀྱི་རྒྱལ་པོའི་མངའ་ཁོངས་ཀྱི་གནས་བབས་ལ་ཐེ་གཏོགས་བྱེད་འགོ་བརྩམས་ན་ཡང་། སི་ཁྲོན་སྲིད་བློན་གྱིས་འདུམ་འགྲིག་བྱས་པ་ལས་ཞི་བར་གྱུར། ༡༧༥༨ལོར་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་བསོད་ནམས་དཔལ་འབུམ་ཚེ་ལས་འདས་པ་དང་། དེའི་སྤུན་གྱི་བུ་ནམ་མཁའ་རྒྱལ་རྒྱུད་འཛིན་པའི་གོ་སར་བསྐོས་པ་ནས་སླར་རྩྭ་སའི་རྩོད་གླེང་བྱུང་། སྔ་ཕྱིར་བཙན་ལྷ་དང་དགེ་ཤིས་ཙ་རྒྱལ་པོའི་རྒྱུད་ལ་དམག་དྲངས་ནས་ས་ཆ་མང་པོ་བདག་འཛིན་བྱས། སྐབས་དེའི་སི་ཁྲོན་གྱི་སྲིད་བློན་ཁེ་ཐེའེ་ཡིས་ནམ་མཁའ་ལ་བཀའ་ཕབས་ནས་རྒྱལ་ཁོངས་གཞན་པའི་ས་ཆ་ཕྱིར་སྤྲོད་དགོས་ཞེས་ཡང་ཡང་བསྐུལ་རུང་། ནམ་མཁས་དང་ལེན་ཅི་ཡང་མ་བྱས། དེ་ལ་ཆན་ལུང་ཁྲི་ལོ་ཉེར་བརྒྱད་པ་སྤྱི་ལོ་༡༧༦༣ལོར་གོང་མས་སྲིད་བློན་ཁེ་ཐེའེ་ཞེས་པ་བཀས་མངགས་སྟེ། རྒྱལ་རོང་ཕྱོགས་ཀྱི་འོག་གཞི་དང་། ཁྲོ་སྐྱབས། དམ་པ། དགེ་ཤིས་ཙ་། བཙན་ལྷ། པ་ཝམ། ཅོག་ཙེ། སོ་མང་། རྫོང་འགག་བཅས་ཀྱི་རྒྱལ་པོ་རྣམས་དཔུང་བསྡུས་ནས་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ལ་འཐབ་ཏུ་བཏང་བ་དང་། བློན་ཆེན་ཨ་ཀོའུ་ཞེས་པ་གོང་མས་ཆེད་དུ་ཕོ་ཉར་མངགས་ནས་བཀོད་འདོམས་བྱེད་དུ་བཅུག་ན་ཡང་གཡུལ་ལས་རྒྱལ་བའི་འབྲས་བུ་ཆེན་པོ་མ་ཐོབ། དེ་ནས་༡༧༦༦ལོར་སི་ཁྲོན་སྲིད་བློན་ཨ་ཐེའེ་ཡིས་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་དགུའི་དམག་དཔུང་ལ་བཀའ་ཕབས་ནས་འཐབ་ཏུ་བཅུག་པ་ཡང་འབྲས་མེད་དུ་གྱུར། ཨ་ཐེའེ་ཡིས་ཆུ་ཆེན་ལ་ཞི་ཐབས་ཀྱིས་དོན་དག་ཐག་གཅོད་ཡོང་ཐབས་བྱས་ན་ལེགས་སྙམ་ནས་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ནམ་མཁའ་ལ་སྔར་གྱི་ས་ཆ་རྣམས་ཕྱིར་སྤྲད་ན་གོ་གནས་སླར་གསོ་བྱེད་པའི་བཀའ་ཤོག་འགྲེམས་རྒྱུ་དང་། ཆུ་ཆེན་དང་བཙན་ལྷ། ཁྲོ་སྐྱབས་རྒྱལ་པོའི་བར་ལ་གཉེན་གྱི་འབྲེལ་ཟམ་བཙུགས་ཆོག་པའི་བཀའ་བསྒྲགས། དེ་ལ་རྒྱལ་ཁག་གསུམ་བར་གཉེན་གྱི་འབྲེལ་བ་བྱུང་བ་དེས་རྒྱལ་ཁག་གཞན་གྱི་གནས་སྟངས་ལ་འཇིགས་ཉེན་ཐེབས་པར་གྱུར་བ་རེད།
༡༧༧༠ལོར་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་ནམ་མཁའ་ཚེ་ལས་འདས་པ་དང་། དེའི་བུ་བསོད་ནམས་ཀྱིས་ཕ་ཤུལ་བཟུང་། དེའི་ཕྱི་ལོར་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་བསོད་ནམས་ཀྱིས་དགེ་ཤིས་ཙའི་རྒྱལ་པོ་གསེར་ལོ་བདེ་སྟོབས་བྱ་བ་བསད་པ་དང་། བཙན་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བཙུན་སྐལ་བཟང་གིས་འོག་གཞི་དང་། ལྕགས་ལ་སོགས་ལ་དམག་དྲངས་ནས་གཡུལ་འཁྲུག་བསླངས། དེ་ལ་གོང་མས་ཞི་འཇགས་ཀྱི་འཐབ་ཇུས་སྣ་ཚོགས་བྱས་ན་ཡང་ཕན་པ་མ་བྱུང་བས་༡༧༧༡ལོའི་ཟླ་བརྒྱད་པར་ཆིང་དམག་ཝུན་ཁྲོན་བརྒྱུད་ནས་བཙན་ལྷ་ལ་ཡོང་བ་དང་། ཆུ་ཆེན་གཡུལ་འཁྲུག་གཉིས་པའི་དབུ་བརྩམས། ཆིང་དམག་རྒྱལ་རོང་གི་ནུབ་ཁུལ་ཝུན་ཁྲོན་དང་ལྷོ་ཕྱོགས་དར་རྩེ་མདོ་གཉིས་ནས་དཔུང་འཇུག་བྱས་པས། བཙན་ལྷའི་རྒྱལ་པོ་བཙུན་བསྐལ་བཟང་གིས་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་བསོད་ནམས་ལ་དམག་རོགས་ཞུས་པ་བཞིན། ཆུ་ཆེན་བསོད་ནམས་རྒྱལ་པོས་ལྐོག་ནས་དཔུང་རོགས་བཏང་། ཆན་ལུང་ཁྲི་ལོ་སོ་བདུན་པ་སྤྱི་ལོ་༡༧༧༢ལོར་གོང་མའི་དམག་དཔོན་ཞུའེ་ཙུང་ཞེས་པས་དམག་མི་༣༠༠༠ལྷག་ཁྲིད་ནས་གཡུལ་ལ་ཞུགས་ནའང་ས་རྒྱུས་མེད་པའི་རྐྱེན་གྱིས་དམག་མི་༢༠༠ལས་མ་ལྷག་པར་གཡུལ་ཐོག་ཏུ་ཤི། དེ་ལ་ཨ་ཀོའུ་བྱ་བའི་དམག་དཔོན་དེས་དཔོན་རྗེས་བཟུང་ནས་མུ་མཐུད་དུ་གཡུལ་བཤམས་པས། བཙུན་བསྐལ་བཟང་གིས་གཡུལ་ངོ་མ་ལོན་པར་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་རྒྱལ་ཁོངས་སུ་བྲོས། ཆིང་དམག་གིས་བཙན་ལྷའི་ཕྱོགས་ཡོངས་དབང་འཛིན་བྱས། ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་གནས་ཚུལ་རྒྱུས་ལོན་བྱུང་བ་དང་བསྟུན་ནས་གཡུལ་ངོ་ལྡོག་ཐབས་སྣ་ཚོགས་བྱས་ན་ཡང་། ཕན་པ་མ་བྱུང་བས་བསོད་ནམས་ཀྱིས་བཙན་ལྷའི་ཡུལ་དཔོན་སོགས་ལ་དམག་སྐུལ་བྱས་ཏེ་ཆིང་དམག་གི་འབྲུ་རིགས་སྐྱེལ་ལམ་བཅད་པ་མ་ཟད། ཆིང་དམག་གི་དམག་དཔོན་ཐི་ཏུའུ་མ་ཆོན་དང་ལིའུ་ཐན་པི་སོགས་དཔོན་པོ་༨༨ཙམ་དང་། དམག་མི་༣༠༠༠ལྷག་རྐྱེན་ལམ་དུ་བཏང་བ་མ་ཟད། བཙན་ལྷ་ཡང་ཚུར་བླངས། དེ་ནས་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་གིས་སླར་པེ་ཅིང་ནས་དམག་སྐུལ་བྱས་ཤིང་། ཧེའེ་ལུང་ཅང་དང་། དབྱི་ལི། ཨའོ་ལི་ཐེ། ཁྲེང་ཏུའུ། ཅིང་ཀྲོ་སོགས་ཀྱི་ས་ཆ་མང་པོ་ནས་དམག་བསྡུས་པ་དང་། དམག་རྫས་དང་གྲོན་དངུལ་སོགས་གོང་མའི་ཕོ་བྲང་ནས་ཐད་ཀར་མཁོ་འདོན་བྱས་ཏེ། ཆུ་ཆེན་ཕྱོགས་སུ་བཏང་། མཐར་༡༧༧༦ལོར་ཆུ་ཆེན་བསོད་ནམས་རྒྱལ་པོས་མི་སེར་རྒན་གཞོན་ཕོ་མོ་༢༠༠༠ལྷག་ཁྲིད་ནས་མགོ་འདོགས་མི་བྱེད་ཐུ་མེད་བྱུང་བ་ན། ཆིང་དམག་གིས་བསོད་ནམས་དང་དེའི་སྤུན་ཡ་སོགས་འཐབ་འཁྲུག་དང་འབྲེལ་ཡོད་ཀྱི་མི་སྣ་མང་པོ་པེ་ཅིང་ཏུ་བཙན་ཁྲིད་བྱས་པ་དེང་སང་པེ་ཅིང་ཤང་ཧྲན་ཞེས་པའི་རི་འདབས་ཀྱི་མི་སེར་རྣམས་ཡིན། ལོ་དེའི་ཟླ་༤བར་པེ་ཅིང་དུ་གོང་མ་ཆན་ལུང་གི་བཀའ་བཞིན་ཆུ་ཆེན་རྒྱལ་པོ་བསོད་ནམས་ངན་གསོད་བྱས་པ་དང་། དེའི་མི་རྒྱུད་དང་བཅས་པ་ལ་ཉེས་མིང་གིས་སྲོག་ཁྲིམས་ཕབས། དེ་བཞིན་གྱི་མི་སེར་གཞན་དག་གོང་མའི་བཀའ་ཆད་བཞིན་པེ་ཅིང་གི་ས་གནས་དང་འབྲེལ་ཡོད་དཔོན་རིམ་གྱི་བྲན་གཡོག་ཏུ་བཅུག ཆུ་ཆེན་གཡུལ་འཁྲུག་ཐེངས་གཉིས་པ་ནི་དེ་ནས་ཞི་འཇགས་བྱུང་བ་ཡིན་ནོ༎
བཞི། ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་སྔ་གཞུག་གཉིས་ལས་བྱུང་བའི་ཤུལ་བཞག་ཤུགས་རྐྱེན།
ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་སྔ་གཞུག་གཉིས་ཀྱིས་ཤར་རྒྱལ་མོ་ཚ་བ་རོང་གི་ལོ་རྒྱུས་དང་། ཆོས་ལུགས། དམངས་ཁྲོད་ངག་རྒྱུན་གྱི་བཤད་སྟངས་སོགས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་ཅིང་། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཞིའམ་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་བཅོ་བརྒྱད་ནང་ཁུལ་གྱི་མཐུན་སྒྲིལ་དང་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་པར་གྱུར་ཡོད། དེ་མ་ཟད་རྒྱ་ནག་གོང་མའི་ཁྲོན་བོད་ས་ཁུལ་དོ་དམ་གྱི་ལམ་ལུགས་ལ་ཡང་བསྒྱུར་བཅོས་སྣ་ཚོགས་བཟོས་ཡོད་དེ།
གཅིག་ནས། དམག་འཁྲུག་ཞི་འཇགས་བྱུང་རྗེས། རྒྱལ་རོང་གི་རྒྱལ་པོ་སུ་ཡིན་ཡང་དུས་གཏན་ལྟར་པེ་ཅིང་དུ་གོང་མར་མཇལ་གཏུག་བྱེད་དགོས་ཤིང་། ས་གནས་དཔོན་རིམ་གྱི་འཇའ་སའམ་ཆོ་ལོ་སྣ་ཚོགས་སྤྲོད་པའི་ཐབས་ལ་བརྟེན་ནས་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་སི་ཁྲོན་ནུབ་བྱང་རྒྱུད་ཀྱི་དོ་དམ་ཇེ་བརྟན་ཏུ་བཏང་ཡོད། དེ་བཞིན་ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་ནང་མཛད་རྗེས་འཇོག་མཁན་གྱི་སོ་མང་རྒྱལ་པོ་ལ་སོགས་པར་གོ་གནས་འཕར་སྣོན་གྱི་ལམ་ལུགས་སྤྱད་ནས་ས་གནས་དོ་དམ་གྱི་སྟོབས་ཤུགས་རྒྱ་བསྐྱེད་བྱས།
གཉིས་ནས་ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་ཆིང་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་གིས་སི་ཁྲོན་བོད་ཁུལ་གྱི་དོ་དམ་བྱེད་ལུགས་ལ་བསྒྱུར་བཅོས་བཟོས་ཡོད་པ་སྟེ། དམག་འཁྲུག་གཉིས་ཀྱི་རྗེས་སུ་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་གིས་ཆུ་ཆེན་ཕྱོགས་སུ་ཆེད་དམིགས་ཀྱི་ལྟེ་གནས་བཙུགས་ཐོག ཁྲིན་ཏུའུ་དམག་སྤྱི་ཆེན་མོས་ཐད་ཀར་ཆུ་ཆེན་ཕྱོགས་ཀྱི་ལས་དོན་ཆེ་ཆུང་ཚང་མར་བདག་དབང་བྱེད་དགོས་པའི་བཀའ་རྒྱ་ཁྱབ་བསྒྲགས་བྱས་[18]ནས་ས་གནས་ཀྱི་དོན་རྐྱེན་ཞི་འཇགས་ལམ་ལུགས་སོགས་སྔར་མེད་ཀྱི་ལམ་ལུགས་རབ་དང་རིམ་པ་གཏན་འཁེལ་བྱས།
གསུམ་ནས་ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་བྱུང་བ་དེས་ཆིང་གོང་མའི་སྲིད་གཞུང་དང་། ས་གནས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་འཕེལ་རྒྱས་དང་། རིག་གནས་འབྲེལ་འདྲེས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད་དེ། དམག་འཁྲུག་སྔ་གཞུག་གཉིས་ཀྱི་དུས་ཡུན་ཤིན་ཏུ་རིང་བ་དང་། དུས་སྐབས་ཀྱི་ཆ་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་པའི་དབང་གིས་ཕྱོགས་གཉིས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ལ་གྱོང་གུད་ཆེན་པོ་བཟོས་པ་མ་ཟད། རྒྱ་ཆེའི་ངལ་རྩོལ་མི་དམངས་ཀྱི་དཔལ་འབྱོར་ཐོན་སྐྱེད་ཀྱི་འཕེལ་རྒྱས་ལ་ཐད་ཀར་འགོག་རྐྱེན་ཆེན་པོ་བཟོས་ཡོད་པ་ལོ་རྒྱུས་དངོས་ལས་ཤིན་ཏུ་གསལ། ཞིམ་ཕྲའི་རྩིས་ཁྲའི་སྐོར་ལ་དེང་གི་རྒྱ་ཡིག་སྟེང་དཔྱད་གཞི་ཤིན་ཏུ་མང་ཞིང་། སོ་སོའི་གྲངས་གནས་ལ་ཁྱད་པར་ཡོད་ན་ཡང་། དཔལ་འབྱོར་གྱི་གྱོང་གུད་ཚད་གཞི་ནི་མཐོ་ནས་མཐོ་རུ་མངོན་པ་ཤིན་ཏུ་གསལ།
བཞི་ནས་ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་ལ་བརྟེན་ནས་ཆུ་ཆེན་ཕྱོགས་ཀྱི་མི་གྲངས་ལ་ཤུགས་རྐྱེན་ངེས་ཅན་ཐེབས་ཡོད་པ་སྟེ། འབྲེལ་ཡོད་དཔྱད་གཞི་ལས་ངོ་སྤྲོད་བྱས་པ་ལྟར་ན། དམག་འཁྲུག་སྔ་རོལ་ཏུ་ས་གནས་འདི་དག་ལ་ཁྱིམ་དུད་ཕལ་ཆེར་ཁྲི་གསུམ་ཡས་མས་ཤིག་ཡོད་ཅིང་། ཆུ་ཆེན་དང་བཙན་ལྷའི་དམག་དཔུང་ཕལ་ཆེར་ཁྱོན་བསྡོམས་ན་ཆིག་ཁྲི་ལྔ་སྟོང་[19]ཙམ་ཡོད་པ་རེད། དམག་འཁྲུག་མཇུག་སྒྲིལ་རྗེས་ས་གནས་འདིར་སྤྱིའི་མི་གྲངས་ཁྲི་གཅིག་ཡས་མས་ལས་ལྷག་མེད་[20]པར་བཤད། ཞིབ་འཇུག་པ་དགེ་ལེགས་ཀྱིས་དཔྱད་ཞིབ་ལྟར་ན། “གཡུལ་འཁྲུག་ཐེངས་གཉིས་བརྒྱུད་དེ་རྒྱལ་རོང་གི་མི་རྒྱུད་ཁག་ཅིག་རྩ་མེད་དུ་གྱུར་བ་དང་། གྲོང་སྡེ་མང་པོར་གཏན་སྡོད་མཁན་གྱི་མི་མེད་པར་ཆགས་ཏེ་ས་ཞིང་རྣམས་རི་རྒོད་དུ་ལུས་པས་ཆིང་སྲིད་གཞུང་གིས་ནང་ལོག་ནས་རྒྱ་རིགས་མང་པོ་གནས་འདིར་བཏང་སྟེ་ཞིང་ལས་སོགས་འཚོ་བའི་ལམ་ལུགས་གཉེར་དུ་བཅུག་པས་ས་ཕྱོགས་འདི་རྣམས་ལ་རྒྱ་རིགས་སམ་རྒྱ་བོད་འདྲེས་སྡོད་ཀྱི་ད་ལྟའི་རྣམ་པ་འདི་བྱུང་བ་ཡིན་”[21]ཟེར།
ལྔ་ནས་ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་བརྒྱུད་དེ་ས་གནས་དེ་གར་ཡོད་པའི་རིག་གནས་ཀྱི་རྣམ་པ་མང་པོ་ཞིག་ལ་ཆག་འཇིག་ཆེན་པོ་ཐེབས། ཆུ་ཆེན་དང་བཙན་ལྷ་རྒྱལ་པོ་ནི་མི་རབས་སྔ་མ་ནས་བོན་གྱི་ཆོས་ལུགས་དད་མོས་དང་ལེན་བྱེད་མཁན་ཡིན་ཞིང་། ས་གནས་དེ་ཁུལ་དུ་གནས་པའི་གཡུང་དྲུང་ལྷ་སྟེང་དགོན་པ་ནི་རྒྱལ་རོང་རྒྱལ་ཁག་དེ་དག་གིས་ཐུན་མོང་དུ་བཞེངས་བསྐྲུན་བྱས་པའི་དགོན་པ་ཆེ་ཤོས་དེ་ཡིན་ན་ཡང་། དམག་འཁྲུག་གི་སྔ་གཞུག་ཏུ་གཡུང་དྲུང་ལྷ་སྟེང་དགོན་པའི་ནང་རྟེན་དང་བཅས་པ་རྩ་གཏོར་བྱས་ཤིང་། བོན་གྱི་ལོ་རྒྱུས་སྟེང་རིན་ཐང་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་བོན་གྱི་བཀའ་འགྱུར་རམ་བཀའ་བརྟེན་ཟིང་པར་མ་ཞེས་པ་ཡང་མེ་ལ་བསྲེགས། དེ་དང་དེ་བཞིན་གྱི་ས་གནས་ཤུལ་བཞག་རིག་དངོས་མང་པོ་ཞིག་གཡུལ་འཁྲུག་གི་ཆག་འཇིག་དང་འབྲེལ་ནས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་གར་སྟེགས་ལས་སླར་རྟོགས་ཐབས་མེད་པའི་གསང་བར་གྱུར་བ་རེད།
མདོར་ན། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དངོས་དོན་ནི་དྲང་ལྡོག་གཉིས་ནས་འབྱུང་སྲིད་པ་བཞིན། རྒྱལ་རོང་གི་བཙན་རྫོང་དེ་ནས་བོད་མི་རིགས་སམ། ཀྲུང་ཧྭ་མི་རིགས་ཀྱི་མཚོན་བྱེད་རིག་གནས་ཀྱི་སྣང་ཚུལ་དང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་བདེན་དཔང་གསལ་བོར་མཚོན་བྱེད་ཀྱི་དོན་གནད་མང་པོ་བྱུང་ཡོད་ཅིང་། དེ་ཡིས་རང་ཅག་གི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་དང་སློབ་གཉེར་གྱི་བརྒྱུད་རིམ་ལ་གསལ་རྟོགས་བྱེད་དགོས་པའི་གནད་དོན་མང་པོ་ཞིག་བསྟན་ཡོད་པས་ན། ཤུལ་ལུས་ཀྱི་རིག་གནས་སྣང་ཚུལ་དག་ལ་ནི་ད་དུང་ཞིབ་ཏུ་དཔྱད་དགོས་པའི་གནད་མང་བ་གདོན་མི་ཟ།
ལྔ། མཇུག་བསྡུ་བ།
ཆུ་ཆེན་དམག་འཁྲུག་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་གནད་ཆེན་པོ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད་པ་གོང་དུ་གླེང་ཟིན་པ་དེ་བཞིན་དང་། རྒྱལ་རོང་གི་རིག་གནས་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་དང་རྒྱུས་ལོན་བྱེད་པ་ལ་ཡང་མེད་ཐབས་མེད་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་རྒྱུན་ཤེས་ལྟ་བུ་ཞིག་རེད་ཟེར་འོས། རྩོམ་ཡིག་འདིས་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་གནད་དེའི་ཁོངས་ལ་དཔྱད་ཞིབ་བྱས་པའི་འབྲས་བུར་ཡང་དག་པའི་ལོ་རྒྱུས་ཤེས་བྱ་འཚོལ་ཞིབ་དང་། མིའི་རིགས་ཀྱི་འཕེལ་འགྱུར་བརྒྱུད་རིམ་ནང་བྱ་བ་ལེགས་ཉེས་ལ་ངོས་འཛིན་གསལ་བོ་བྱས་ཐོག ཡང་དག་པའི་ལམ་ཕྱོགས་ལ་བརྩོན་ལེན་བྱེད་དགོས་པར་སྐུལ་མ་ཙམ་དང་། ལྷག་པར་དུ་བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་གི་བརྒྱུད་རིམ་ནང་། བོད་སྐད་ཡིག་གི་ལམ་ནས་མཚོན་པའི་ཆུ་ཆེན་གཡུལ་འཁྲུག་གི་དངོས་དོན་དཔྱད་འབྲས་ཤིན་ཏུ་ཉུང་བ་ལ་དམིགས་ཏེ་འབད་བརྩོན་བྱས་པ་ཡིན་ཞིང་། དེའི་སྐོར་གྱི་དོན་གནད་མང་པོ་ཞིག་ད་དུང་དཔྱད་གཞི་ཁོ་ན་ཙམ་དུ་ལུས་ཡོད་པས་ན། དཔྱོད་ལྡན་རིག་ཞེན་པ་རྣམས་ཀྱིས་འབད་བརྩོན་ལྷོད་མེད་གནང་རྒྱུའི་རེ་བ་བཅས་སོ༎
 
【དཔྱད་གཞིའི་ཡིག་ཆ】
༡.བཙན་ལྷ་ངག་དབང་ཚུལ་ཁྲིམས་ཀྱིས་ཕྱོགས་བསྒྲིགས་བྱས་པའི་《རྒྱལ་རོང་ཞིབ་འཇུག་དཔྱད་ཡིག་ཕྱོགས་བསྒྲིགས》 ཀྲུང་གོའི་བོད་རིག་པ་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༢༠༠༣ལོར་དཔར་སྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས།
༢.བྲག་དགོན་པ་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》 ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༦ལོར་དཔར་སྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས།
༣.དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང》 རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་འབུམ་པོད་གསུམ་པ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན།
༤.རྔ་བ་ཁུལ་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་《རྔ་བ་ཁུལ་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས》  པེ་ཅིན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༩༦ལོར་དཔར་སྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས།
1、张其勤原稿,吴丰培增辑,《清代藏事辑要》,西藏人民出版社,1983年,拉萨。
2、土观洛桑却吉尼玛著,陈庆英,马连龙译《章嘉国师若必多吉传》,民族出版社,1988年4月。
3、张羽新辑注:《清代喇嘛教碑文》西藏社会科学院汉文文献编辑室编辑,1991年2月。
4、白寿彝总主编:《中国通史》,上海人民出版社,1999年3月。
5、《中国民族问题资料,档案集成》,中央民族出版社,2005年12月。
6、戴逸:《简明清史》,人民出版社,1984年10月。
 
རིན་ཆེན་ལྷ་མོ། བོད་ལྗོངས་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོའི་ཕྱི་འབྲེལ་ཁྲུའུ་རུ་བྱ་བ་གཉེར་བཞིན་ཡོད་པ་དང་། ཞིབ་འཇུག་གི་ཁ་ཕྱོགས་གཙོ་བོ་ནི་བོད་ཀྱི་ཉེ་རབས་ལོ་རྒྱུས་སྐོར་ཡིན།


1. བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་ཆ་རྣམས་ལས་མི་འདིའི་མིང་ལ་ཚ་བ་རོང་གི་ཁོ་འཕན་དང་ཁོ་ཕན་ཞེས་དང་། བསྡུས་ནས་ཚ་ཁོ་ཞེས་བྲིས་ཡོད་ཅིང་། འདིའི་མཁར་ཤུལ་ནི་དེང་སང་སི་ཁྲོན་ཞིང་ཆེན་རྔ་བ་ཁུལ་སྲིད་གཞུང་གནས་ཡུལ་གྱི་འབར་ཁམས་རྫོང་ཁོངས་རྫི་འགག་གི་སྲིབ་ངོས་ན་ཡོད་པའི་མཁར་ཤུལ་དེ་ཡིན་ཞེས་ད་ལྟའི་ས་གནས་སྲིད་གཞུང་ཡིག་ཚགས་ཁང་དང་འབྲེལ་ཡོད་དཔྱད་ཞིབ་པ་རྣམས་ཀྱི་ཟིན་ཐོར་གསལ་ཞིང་། དེ་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་འགྱུར་རིམ་བཞིན་མི་མིང་ཡུལ་མིང་དུ་ཐོགས་ཏེ་ཚ་ཁོ་ཞེས་དུས་ཚ་བ་རོང་གི་ས་ཆ་ལ་ཡང་གོ་ཆོག་པར་གྱུར་ཡོད་པ་མ་ཟད། ཡིག་ཆ་ལ་ལའི་ནང་ཚ་བ་རོང་གི་མི་སྤྱི་ལ་ཡང་ཚ་ཁོ་ཞེས་འབོད་སྟངས་ཐོགས་ཡོད་དོ༎
2.ལོ་རྒྱུས་དེབ་ཐེར་《ཇོ་ནང་ཆོས་འབྱུང་ཟླ་བའི་སྒྲོན་མེ》དང་། 《ཀིརྟི་བློ་བཟང་འཕྲིན་ལས་ཀྱི་རྣམ་ཐར》(ཤིང་དཔར་མ་)ལ་སོགས་པའི་ནང་དུ་བཤད་སྟངས་གཅིག་ཆོད་ཀྱིས་སྲོང་བཙན་གྱི་དུས་སུ་ཐང་དང་བོད་དབལ་དམག་འཁྲུག་བྱུང་བ་ལ་བརྟེན་ནས་དེང་གི་ཤར་རྒྱུད་ཟུང་ཆུ་མཁར་ དབར་དུ་བོད་དམག་སླེབས་ཤིང་།  ཚ་བ་རོང་གི་ཕྱོགས་སུ་ཁོ་འཕན་ཞེས་པའི་བློན་དེ་མཐའ་སྲོང་དུ་བཏང་བར་བཤད་འདུག
3.《旧唐书·东女国传》卷197《南蛮西南蛮传》记载:“东女国,西羌之别种,以西海中复有女国,故称东女焉。俗以女为王。东与茂州党项接,东南与雅州接,界隔罗女蛮及白狼夷。其境东西九日行,南北二十日行。在大小八十余城,其王所居名康延川,中有弱水南流,用牛皮为船为渡。”东女国文化最突出的特点之一,就是以女性为中心和女性崇拜的社会制度。东女国是公元六、七世纪出现的部落群体及地方政权。
 
4.རྒྱལ་མོ་དམུ་རྡོ་ཞེས་པའི་བོན་གྱི་སྲིད་པའི་ལྷ་གཉན་པོ་དེ་ནི་ཡེ་སྲིད་དུས་ཀྱི་གཞི་བདག་གི་རིགས་ཤིག་ཡིན་ཞིང་། དེའི་སྐོར་གྱི་འབྲེལ་ཡོད་ཡིག་ཆ་《ཤར་རྒྱལ་མོ་དམུ་རྡོའི་བསང་མཆོད》དང་《བླ་ཆེན་དྲན་པའི་རྣམ་ཐར་གཡུང་དྲུང་གསང་བའི་མཛོད་ཆེན》《དབང་ཕྱུག་དབེན་དགོན་གྱི་ཤིང་བྱང་ཐེམ་ཡིག》སོགས་མང་པོ་ཡོད།
5.དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང》ཞེས་པའི་ཤོག་ངོས་༢༢༩ན་ལྷ་རི་རྒྱལ་མོ་དམུ་རྡོ་འདི་ལ།དམུ་རྡོ་དབང་ཕྱུག་ཟེར་ཞིང་། དེའི་འཁོར་དུ་སྐུ་བླ་རྣམ་གསུམ། གཉན་ཆེན་སྡེ་བཞི། རི་བོ་དྲུག་ཅུ་རྩ་གཉིས་ཀྱིས་བསྐོར་བ། སྒྲུབ་གནས་བརྒྱ་དང་རྩ་བརྒྱད་སོགས་ཡོད་ཅེས་གསུང་པ་བཞིན། སྔ་རབས་བོན་གྱི་ཤེས་རིག་ལས་རྒྱལ་མོའི་ཆ་ལུགས་སུ་ཡོད་པའི་རྒྱལ་མོ་ཞེས་ཐོགས་པ་ཡིན་ལ། སྐུ་བླ་རྣམ་གསུམ་ནི། འོག་གཞི་སྐུ་བླ། ཧ་ཉུང་སྐུ་བླ། རྩེ་མདོ་སྐུ་བླ། གཉན་ཆེན་སྡེ་བཞི་ནི་ཤོ་ཝོ་གཉན་ཆེན། ས་ཝོ་གཉན་ཆེན། གཡུ་འབྲུག་གཉན་ཆེན། ཐོ་ཝོ་གཉན་ཆེན་ཡིན། ལྷ་གཉན་ལ་སྐུ་བླ་ཟེར་བ་ནི་བོད་ཀྱི་བརྡ་རྙིང་དུ་ངེས་ཏེ། ཏུན་ཧོང་ཡིག་རྙིང་དུ་ཡོད་པའི་མོ་ཡིག་ལས་ཐབ་ལྷ་ནི་དགའ། སྐུ་བླ་ནི་དགྱེས་ཞེས་སོགས་མང་དུ་བྱུང་ཡོད་དོ༎ སྐུ་བླ་ཞེས་པ་འདི་དེང་དུས་རྒྱ་ཡིག་སྟེང་四姑娘山ཞེས་བོད་སྐད་ནས་སྒྲ་འགྱུར་ཙམ་བྱས་ཏེ་དེང་སང་སི་ཁྲོན་རྔ་བ་ཁུལ་གྱི་ཁོངས་སུ་ཡོད་པའི་ཡུལ་སྐོར་གྱི་གནས་རི་གཅིག་ལ་གོ་བར་བྱས་འདུག་གོ །
 
6.རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《བོད་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཀུན་དགའི་མེ་ལོང》ཞེས་པར་གསལ། རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་འབུམ་པོད་གསུམ་པའི་ཤོག་ངོས་༢༤༥ནས་༢༤༩ན་གསལ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་བསྐྲུན།
7.བྲག་དགོན་པ་དཀོན་མཆོག་བསྟན་པ་རབ་རྒྱས་ཀྱིས་བརྩམས་པའི་《མདོ་སྨད་ཆོས་འབྱུང》ཤོག་ངོས་༧༧༡ནས་༧༧༩བར་ན་གསལ། ཀན་སུའུ་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༣ལོར་དཔར་སྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས།
8.《བོད་ཀྱི་རུས་མཛོད་ཆེན་མོ》ལག་སོན་བྱུང་བ་དེ་ལག་བྲིས་བསྐྱར་དཔར་མ་ཞིག་ཡིན་ལ། རུས་མཛོད་འདི་ལས་གཞན་ད་དུང་《རུས་མཛོད་ཟ་འོག་མ》《རུས་མཛོད་ཐོར་བུ》《རྒྱལ་རོང་གི་དཔོན་ཅོག་ཙེ》《མགོ་ལོག་ཨ་སྐྱོང་གི་རུས་མཛོད》《ཅོ་ནེ་དཔོན་ཚང་གི་རུས་མཛོད་རྒྱ་ཡིག》《བྲག་བྱ་རྒོད་དཀར་ཆག》《ཅོ་ནེའི་བསྟན་འགྱུར་དཀར་ཆག》སོགས་འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ཡིག་རྙིང་མང་ཆེ་བའི་ནང་དུ་བསེ་རུས་ནས་སྦྲ་རུས་ཆད་པར་བཤད་ཡོད།
9.《དབུ་ནག་མིའུ་འདྲ་ཆགས》ཞེས་པ་ནི་བོན་གྱི་རུས་མཛོད་ཡིག་རྙིང་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། མཁར་རྨེའུ་བསམ་གཏན་རྒྱལ་མཚན་གྱི་གསུང་རྩོམ་ཁུ་བྱུག་སྔོན་མོའི་གསུང་དབྱངས་ཞེས་པའི་དེབ་ཏུ་བསྡུས་ཡོད།
10.《ཁྱུང་རབས》ནི་ཁྲོ་ཆེན་རྒྱལ་པོའི་ཡིག་ཚང་ལས་བྱུང་ཞིང་། ཚེ་དབང་རྒྱལ་མཚན་ཞེས་པའི་དཔྱོད་ལྡན་ཞིག་གིས་ཉར་ཚགས་བྱས་པ་ལས་༡༩༩༢ལོར་བོན་གྱི་ལི་ཤི་སྤྲུལ་སྐུ་གཤེན་རྒྱལ་བསྟན་འཛིན་གྱིས་པེ་ཅིན་ནང་བསྟན་སློབ་གླིང་དུ་དག་སྒྲིག་བྱས་འདུག
 
                                                                        
 
 
11.ཤར་རྫ་བཀྲ་ཤིས་རྒྱལ་མཚན་གྱིས་བརྩམས་པའི་《ལེགས་བཤད་རིན་པོ་ཆེའི་གཏེར་མཛོད》ཤོག་ངོས་༡༤༦ནས་༡༤༩ན་གསལ། མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༨༦ལོར་དཔར་སྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས།
 
[12]《平定两金川方略》卷首,《平定两金川告成太学碑文》。对大小金川的人口总数,各种资料说法不一,例如台湾学者庄吉发先生认为金川地区在乾隆初年有三万户,(见(清高宗十全武功研究》第111页。根据对这次战争的分析,在战争中清军杀害将近二万人,而在战争投降的良众也有二万人,这实际上己经超过了三万人,因此可以看出,《平定两金川方略》所记有误,三万户是可信的。
[13]郑栖山编篆,张羽新校注:《平定两金川军孺例案》总略.
[14] 乾隆皇帝的十全武功:乾隆曾自我总结一生有“十全武功”,自诩为“十全老人”。并作《御制十全记》,令写满、汉、蒙、藏四种文体,建碑勒文。乾隆的“十全武功”是:  十功者,平准噶尔为二,定回部为一,扫金川为二,靖台湾为一,降缅甸、安南各一,即今二次受廓尔喀降,合为十。
[15]都淦:《四川藏族地区土司制度概述》,《西藏研究》,1981年创刊号。
16.ཐུའུ་བཀྭན་ཆོས་ཀྱི་ཉི་མས་མཛད་པའི་《ལྕང་སྐྱ་རོལ་བའི་རྡོ་རྗེའི་རྣམ་ཐར》ཤོག་ངོས་༥༥༠ནས་༥༥༥བར་ན་གསལ།
[17].རྗེ་དམུ་དགེ་བསམ་གཏན་རྒྱ་མཚོའི་གསུང་འབུམ་པོད་གསུམ་པའི་ལྡེབ་མ་༧༨༥ནས་༧༨༩བར་ན་གསལ། མཚོ་སྔོན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་དཔར་སྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས།
[18].李涛:《试析大小金川之役及其对嘉绒地区的影响》,《中国藏学》,1993年第1期。
[19].庄吉发:《清高宗十全武功研究》,第175页,中华书局,1987年9月。
[20].རྔ་བ་ཁུལ་མི་དམངས་སྲིད་གཞུང་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས་རྩོམ་སྒྲིག་ཨུ་ཡོན་ལྷན་ཚོགས་ཀྱིས་བསྒྲིགས་པའི་རྔ་བ་ཁུལ་ས་གནས་ལོ་རྒྱུས་ཤོག་ངོས་༡༣༡ན་གསལ། པེ་ཅིན་མི་རིགས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་གིས་༡༩༩༦ལོར་དཔར་སྐྲུན་འགྲེམས་སྤེལ་བྱས།
[21].格勒:《甘孜藏族自治州史话》,转引自李涛李兴友主编《嘉绒藏族研究资料从编》第244页,四川藏学研究所,1995年10月。

相关热词搜索:

上一篇:༄༅།།མཁས་དབང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཞིབ་འཇུག་ལས་འཕྲོས་པའི་གཏམ་དཔྱིད།
下一篇:༄༅།།རྗེ་ཚ་ཁོ་བ་མཁན་ཆེན་ངག་དབང་གྲགས་པའི་བྱུང་བ་མདོ་ཙམ་བརྗོད་པ།

分享到: